नेपालनजिक सरेको छ मनसुनको न्यून चापीय रेखा, के हो मनसुन ट्रफ ? कहाँ कहाँ छ जोखिम ?

काठमाडौँ । जल तथा मौसम विभागले नेपालमा भारी वर्षा गराउने गरी मनसुनको न्यून चापीय रेखा तराई भूभागतिर सरेको बताएको छ ।

जसका कारण सोमबार दिउँसो कोशी, बागमती, गण्डकी, मधेश र लुम्बिनी प्रदेशका केही भागमा भारी वर्षा प्रक्षेपण गरिएको छ । सोमबार राति कोशी प्रदेशको पहाडी तथा तराई भूभागका केही स्थानमा भारी देखि धेरै भारी वर्षा, बागमती र गण्डकी प्रदेशको पहाडी र तराईका भूभागमा भारी वर्षा आकलन गरिएको छ । 

Watch On

विभागकाअनुसार २४ घण्टामा सय मिलिमिटरसम्म पानी परेमा भारी वर्षा, सय मिलिमिटरदेखि दुई सय मिलिमिटरसम्म पानी परेमा धेरै भारी वर्षा भएको भन्ने गरिन्छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालय जल तथा मौसम विज्ञान संकायका सहप्राध्यापक विनोद पोखरेलकाअनुसार हाल मनसुनको न्यून चापीय रेखा सरदरको स्थान(भारततर्फ) भन्दा केही उत्तर (नेपालको तराई भूभाग) तर्फ सरेको छ । यसका कारण धेरै ठाउँमा वर्षातको सम्भावना छ । 

'मनसुनको न्यून चापीय रेखा नेपालनजिक आएसँगै देशभरि राम्रो वर्षा हुँदैछ । अति भारी वर्षा यो हप्ताभरी देखिँदैन । तर भारी वर्षा छोटो समय पर्न सक्छ,' उनले भनेका छन् । पोखरेलकाअनुसार वर्षाको क्रम अर्को हप्ता पनि रहनेछ । विभिन्न मोडलहरुले अर्को हप्ता ठूलो पानी पर्न सक्ने सम्भावना देखाए पनि अहिले यकिन गर्न नसकिने उनले बताएका छन् । 

विभागले मनसुन सक्रिय भई भारीदेखि अति भारी वर्षाको पनि सम्भावना रहेकोले क्षेत्रमा हुनसक्ने गेग्रान बहाव, बाढी, पहिरो तथा भू–क्षयजस्ता प्रकोपको जोखिम वा क्षतिबाट बच्न आवश्यक सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको छ । साथै ती क्षेत्रहरूमा दैनिक जनजीवनलगायत कृषि, स्वास्थ्य, पर्यटन, पर्वतारोहण, सडक तथा हवाई यातायातमा असर पर्ने सम्भावना रहेको पनि विभागको भनाइ छ ।

के हो मनसुन ट्रफ अर्थात न्यून चापीय रेखा ? 

मनसुन ट्रफ एक विस्तृत र लामो निम्न वायुमण्डलीय चापको क्षेत्र हो । जसलाई अंग्रेजीमा लो प्रेसर एरिया भनिन्छ । जुन मनसुनयाममा उष्णकटिबन्धिय क्षेत्रमा देखा पर्छ ।

यो पृथ्वीको धेरै तातो हुने वा समुद्रको माथि बन्ने गर्छ । सजिलो शब्दमा भन्दा यो वायुमण्डलमा रहेको एक यस्तो बेल्ट हो, जहाँ हावाको चाप कम हुन्छ ।

जसले गर्दा वरिपरिको हावा यस क्षेत्रतिर सोझिन्छ र बादल निर्माण गरी घना पानी पार्छ । सूर्यको तापले जमिन वा समुद्रको सतह तताउँछ । यसकारण त्यहाँको हावा तातेर माथि उठ्छ । हावा माथि उठ्दा निम्न चापको क्षेत्र बन्ने मौसमविद् बताउँछन् ।

यस क्षेत्रमा उच्च चाप भएका स्थानहरुबाट हावाहरु आउँछन् । जब यी हावाहरू मनसुन ट्रफमा मिल्छन् तिनीहरु माथितिर सोझिन्छन् । माथि गएको ओसिलो हावा चिसिन्छ । र सघन भएर ठूलो मात्रामा मुसलधारे पानी पर्छ ।

मनसुनको ट्रफ सधै एकै ठाउँमा रहँदैन । यो उत्तर वा दक्षिणतर्फ सरिरहन्छ । जब यो ट्रफ नेपालको नजिक विशेषत: हिमालयको फेदमा आउँछ, तब नेपालमा अत्यधिक वर्षा भएर बाढी र पहिरोको जोखिम बढ्छ ।

भारततिर सरेको वा यथास्थानमा रहेको अवस्थामा मनसुन केही कमजोर वा ब्रेक लिन्छ भन्ने मान्यता छ ।