यी दुई कारणले आयो बुढीगण्डकीमा भीषण बाढी

काठमाडौं । गोरखाको बुढीगण्डकी नदीमा असोज २५ गते आएको विनाशकारी बाढीको मुख्य कारण उच्च हिमाली क्षेत्रमा गएको हिमपहिरो र त्यससँगै बगेको ठूलो परिमाणको गेग्रान रहेको प्रारम्भिक प्राविधिक प्रतिवेदनले देखाएको छ ।

Watch On

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनअनुसार बिहान करिब ४:२० बजे चुमनुब्री गाउँपालिका–६ स्थित उङ्दिलुङ खोला सिरानमा करिब ६ हजार मिटर उचाइमा हिमपहिरो र करिब ५ हजार ५०० मिटर उचाइमा हिउँ तथा गेग्रानसहितको ठूलो पहिरो गएको थियो ।

चामर हिमाल र स्येराङ्गी हिमालबीचको क्षेत्रमा गएको पहिरो हिउँ, पानी र गेग्रानसहित दक्षिणतर्फ बगेको थियो । त्यस क्रममा उङ्दिलुङ खोला र स्यार खोलाको साँघुरो दोभानमा ठूलो परिमाणमा गेग्रान थुप्रिएको थियो । यसले स्यार खोलाको बहाव रोकिने र पुनः खुल्ने अवस्था सिर्जना गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

यस्तै, स्यार खोला र बुढीगण्डकी नदीको दोभानमा पनि पानीको बहाव थुनिने र खुल्ने प्रक्रिया भएको हुन सक्ने आकलन गरिएको छ । यही प्रक्रियाका कारण बुढीगण्डकीमा पटकपटक बाढी आएको देखिए पनि बाढीको ठूलो सतह सिर्जना हुनुमा उङ्दिलुङ खोलाबाट आएको गेग्रानको भूमिका बढी रहेको प्रतिवेदनले औँल्याएको छ ।

२५ मिटर अग्लो बाढीले संरचनामा क्षति

प्रतिवेदनअनुसार लेदोसहितको बाढी पहिलोपटक बिहान करिब ४:३० बजे सल्लेरी पुगेको थियो । त्यसपछि आएको सबैभन्दा ठूलो बाढीको सतह बिहान करिब ६:३० बजे सल्लेरीस्थित जलविद्युत् आयोजनाको क्याम्पमा पुगेको थियो । त्यहाँ बाढीको सतह करिब २० देखि २५ मिटर अग्लो रहेको अनुमान गरिएको छ ।

बाढीको ठूलो सतहले तल्लो क्षेत्रमा व्यापक क्षति पुर्‍याएको थियो । विशेषगरी जगतका केही भवन तथा सोती खोला र बुढीगण्डकी नदीमा रहेका पक्की पुललगायत संरचनामा मुख्य क्षति पुगेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

ठूलो बाढी आउनुभन्दा करिब एक घण्टाअघि स्यार खोलाको बहाव रोकिएको थियो । स्थलगत अवलोकनका क्रममा स्यार खोलाको माथिल्लो क्षेत्रमा करिब डेढ किलोमिटरसम्म पानी जम्मा भएको पाइएको प्रतिवेदनमा जनाइएको छ । मुख्य बाढीपछि पनि तुलनात्मक रूपमा साना बाढीका सतहहरू आएका थिए ।

लेदोसहितको बाढीमा माटोको मात्रा बढी

प्रतिवेदनले यस घटनाको बाढीमा बालुवा र साना–ठूला ढुङ्गाको तुलनामा माटोको मात्रा बढी रहेको पनि औँल्याएको छ । माटो बढी भएकाले बाढीको प्रवाह सामान्य पानीको बहावभन्दा बाक्लो र बिस्तारै बग्ने लेदोको प्रवाहजस्तो बनेको थियो ।

यसको प्रमुख कारण पहिरो गएको क्षेत्रका चट्टान र गेग्रानमा तुलनात्मक रूपमा माटोको मात्रा बढी हुनु रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

खानी तथा भूगर्भ विभागको प्रारम्भिक आकलनअनुसार पहिरो जाँदा करिब ३.५ म्याग्निच्युडको भूकम्प बराबरको ऊर्जा उत्पन्न भएको थियो ।

प्रतिवेदनले बाढीको उत्पत्ति, खोलामा गेग्रान थुप्रिँदा बनेको अवरोध र त्यसपछि खुलेको बहावलाई तल्लो क्षेत्रमा विनाशकारी बाढी आउनुका प्रमुख कारणका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ।