आहा ! फाँटैभरि पहेँलपुर लहलह धान

रामेछाप । रामेछापको तामाकोशी नदी किनारका फाँटमा धानबाली पाकेर पहेँलपुर भएको छ । दसैँको समयमा धान पाकेपछि किसानहरू बाली काटेर भित्र्याउने तयारीमा जुटेका छन् । नदी किनारका फाँटमा लहलहाएको धानबालीले ग्रामीण क्षेत्रको प्राकृतिक सौन्दर्यसमेत बढाएको छ ।

Watch On

तामाकोशी नदी आसपासका खेतमा पाकेको धानले फाँटहरू पहेँलपुर देखिएका छन् । धानका बाला झुलेसँगै किसानहरूलाई वर्षभरि गरेको मेहनतको प्रतिफल भित्र्याउने चटारो सुरु भएको छ । दसैँको रमझमसँगै खेतमा धान काट्ने, सुकाउने र भित्र्याउने कामले ग्रामीण क्षेत्रका किसानहरूलाई व्यस्त बनाएको छ ।

नेपालको प्रमुख खाद्यबाली धान हो । नेपालीहरूको मुख्य भोजनका रूपमा रहेको भातका लागि धान खेतीको विशेष महत्त्व छ । धानले देशको खाद्य सुरक्षा, ग्रामीण अर्थतन्त्र र किसानको जीविकोपार्जनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ । विशेषगरी तराई, भित्री मधेस तथा पहाडी क्षेत्रका नदी किनार र सिँचाइ सुविधा भएका फाँटहरूमा धान खेती गरिन्छ ।

आर्थिक वर्ष २०८२-८३ को कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालयको  तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा धान उत्पादन अघिल्लो वर्षको तुलनामा घटेको छ । गत आर्थिक वर्ष २०८१र८२ मा ५९ लाख ५५ हजार ४७६ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएकोमा आव २०८२र८३ मा ५७ लाख ५ हजार १२६ मेट्रिक टन उत्पादन भएको छ । 

धान उत्पादनमा मौसमको प्रभाव पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । खडेरी, बेमौसमी वर्षा, बाढी र सिँचाइको अभावले उत्पादनमा असर पार्न सक्छ । त्यसैले धान खेतीलाई दिगो बनाउन उन्नत बीउ, मलखादको सहज उपलब्धता, सिँचाइ सुविधा र कृषि प्रविधिको प्रयोग आवश्यक देखिन्छ ।

धानसँगै नेपालमा मकै, गहुँ, कोदो, जौ र फापर पनि प्रमुख खाद्यान्न बालीका रूपमा उत्पादन गरिन्छन् । यी बालीले देशको खाद्य सुरक्षा र किसानको आम्दानीमा योगदान पुर्‍याउँछन् । 

धान खेती नेपालको कृषि प्रणालीको प्रमुख आधारमध्ये एक हो । मनसुनमा निर्भर खेती प्रणालीका कारण वर्षा, सिँचाइको उपलब्धता, मलखाद, उन्नत बीउ र मौसमले धान उत्पादनमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छन् । धान उत्पादन राम्रो भए किसानको आम्दानी बढ्नुका साथै देशको खाद्यान्न आपूर्तिमा पनि सहयोग पुग्छ ।

नेपालमा धान रोपाइँ सामान्यतया असारदेखि साउनसम्म हुने गर्छ भने जात र स्थानअनुसार असोजदेखि मंसिरसम्म बाली भित्र्याइन्छ । पहाडी क्षेत्रमा कतिपय ठाउँमा दसैँकै आसपास धान पाक्ने भएकाले किसानहरू चाडपर्वसँगै खेतीपातीको काममा पनि व्यस्त हुने गर्छन् । (नेपाल फोटो लाइब्रेरी)