काठमाडौँ । विगत तीन दिनदेखि युरोप अशान्त छ । लाखौं मानिस सडकमा छन्। हजारौं सुरक्षाकर्मी परिचालित छन् । प्रदर्शन क्रमिक रुपमा हिंसात्मक बन्दै छ । आगजनी तोडफोड र लुटपाट बढेको छ । युरोपका शक्ति सम्पन्न राष्ट्रहरु नै क्रमिक रुपमा संकटमा धकेलिँदैछन् । अहिले युरोपमा जे भइरहेको छ, यसको तुलना ठीक एक वर्षअघि नेपालमा भएको जेनजी विद्रोहसँग गरिँदैछ । युरोपमा युवा विद्यार्थीले जारी राखेको आन्दोलन र नेपालमा गत वर्ष नवयुवाहरुले गरेको विद्रोहका बीचमा धेरै समानता छ ।

Watch On

मानवअधिकार र सामाजिक सुरक्षाका दृष्टिले युरोपेली मुलुक अत्यन्त उदार र जिम्मेवार मानिन्छन् । नागरिकप्रति राज्यको जिम्मेवारी निर्वाहमा पनि युरोपेली मुुलुक संसारमै अग्रपंक्तिमा आउँछन् । तर, त्यही युरोप अहिले अशान्त छ । किन रु यो भिडियोमा अहिले युरोपमा के भइरहेको छ र त्यसको कारण के हो भनेर चर्चा गर्दैछौं । अनि, युरोपमा जारी युवा विद्यार्थीको आन्दोलन र नेपालको जेनजी विद्रोहका समानताको पनि केलाउने छौं । 

युरोपका विशेषगरी फ्रान्स, बेल्जियम, इटाली र पोर्चुगलमा ठूला आन्दोलन भइरहेका छन् । तीमध्ये फ्रान्स र इटालीमा दैनिकजसो प्रदर्शन चर्किँदो छ । फ्रान्स र इटालीमा आन्दोलनले हिंसात्मक रुप लिइरहेको छ । 

शनिबार दिउँसो फ्रान्समा करिब साढे ५ लाख मानिस सडकमा निस्किए । राजधानी पेरिसमा मात्रै सवा लाखभन्दा बढी मानिस प्रदर्शनमा उत्रिए । कुनै घटना विशेषको विरोधमा भन्दा पनि समग्र शासन प्रणालीको विरोधमा मानिसहरु सडकमा उत्रिएका हुन् । त्यसैले सबैको आक्रोश सरकारप्रति छ । सडकमा भीड बढ्दै गएपछि प्रहरीको तैनाथी पनि बढाइएको थियो । तर, आन्दोलनमा सहभागी प्रदर्शनकारीहरूको नारा लगाइरहेका थिए– ‘प्रहरी कसैलाई मन पर्दैन’, ‘म्याक्रोँ राजीनामा देऊ’ । फ्रान्समा इम्यान्युएल म्याक्रोँ राष्ट्रपति छन्। 

सडकमा भीड यति बढ्यो कि प्रहरीले थेग्नै सकेन, रोक्नै सकेन । भीड उग्र बन्दै गयो । पुरातात्त्विक भवनमा आगजनी गरियो, व्यापारिक भवनमा तोडफोड र लुटपाट भयो । सांस्कृतिक र ऐतिहासिक सम्पदाले भरिपूर्ण पेरिसका महत्वपूर्ण संरचना क्षणभरमै आगोको चपेटामा परे । शनिबार पेरिसमा लागेको आगो र एक वर्षअघि काठमाडौंमा लागेको आगो धेरै हदसम्म तुलना गर्न मिल्छ । 
शनिबार सुरु भएको प्रदर्शन अझै रोकिएको छैन । कतिपय स्थानमा आगो अझै निभेको छैन । नागरिकको आक्रोश आगोको लप्कामा परिणत भएको छ । 

राजधानी पेरिसमा मात्र प्रहरीले कम्तीमा साढे ८ सय प्रदर्शनकारीलाई पक्राउ गर्यो । अचम्म त के छ भने तीमध्ये १ सय ७१ त नाबालिग छन् । युवा विद्यार्थीले सुरु गरेको आन्दोलनमा किशोर किशोरी पनि सहभागी भएका छन्, तिनका अभिभावकले पनि साथ दिएका छन् । 

फ्रान्समा यति ठूलो आन्दोलन किन भयो त रु यसको पृष्ठभूमि त्यति लामो छैन । गएको सेप्टेम्बरको तेस्रो हप्तातिर पेरिसबाट दक्षिणपूर्वमा पर्ने सानो सहर क्रेतेइलमा एक विद्यालयका विद्यार्थीहरूले विद्यालयमा शिक्षकको अभाव, कक्षाकोठाको बिजोग जस्ता मुद्दा उठाएर सानो प्रदर्शन गरेका थिए । तर सामाजिक सञ्जालको प्रभावले त्यो विरोधको भिडियो देशव्यापी रुपमा फैलियो । १० दिनभित्रमै यो मुद्दा राष्ट्रिय मुद्दा बन्यो । विभिन्न समूहले भीडभाडयुक्त कक्षा, शिक्षक अभाव, अपर्याप्त भौतिक पूर्वाधार र अरू थुप्रै गुनासाहरू सम्बोधन गर्न भन्दै माग राख्न थाले । विद्यार्थी संगठन र अभिभावकहरूको समर्थनसँगै यो प्रदर्शन एउटा आन्दोलनमा रूपान्तरण भयो । त्यसपछि अक्टोबर ६ मा विशाल सडक आन्दोलन भएको थियो । जहाँ २ सय १५ युवा, ८५ शिक्षक कर्मचारी र ७ सयभन्दा बढी प्रहरी घाइते भए । आन्दोलनले निरन्तरता पाउँदै गर्दा माग पनि थपिँदै गयो । विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार अभावबाट सुरु भएको आन्दोलनलाई विद्यार्थीहरुले महँगी र इन्धन मूल्यवृद्धि विरुद्ध पनि केन्द्रित गरे । 

विद्यार्थी आन्दोलनमा पहेँलो टिसटधारी समूह अर्थात यल्लो भेस्ट समूहले पनि ऐक्यबद्धता जनायो । जसका कारण आन्दोलन हिंसात्मक बन्न पुग्यो । यल्लो भेस्ट समूह यातायात मजदुरहरुको समूह हो, जसको उदय सन् २०१८ मा भएको थियो । राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँले इन्धनमा कर वृद्धि गर्ने योजना अघि सारेपछि यातायात मजदुर तथा चालकहरुले २०१८ को नोभेम्बर १७ मा देशव्यापी प्रदर्शन गरे । उनीहरुले पहेँलो टिसट लगाएर प्रदर्शन गरेकाले उनीहरुको समूहको नाम यल्लो टिसट रहेको हो । त्यतिबेला यल्लो टिसट समूहको आन्दोलनका कारण म्याक्रोँ सरकार आफ्नो योजनाबाट पछि हटेको थियो । अहिले पनि विद्यार्थीको आन्दोलनमा त्यही समूह मिसिएको छ ।

पछिल्लो समय, फ्रान्समा इन्धन र ऊर्जाको मूल्य वृद्धि हुँदा आम नागरिकलाई जीवनयापन खर्च बढिरहेको छ । महँगी वृद्धिकै कारण सरकारप्रति युवा विद्यार्थी मात्रै नभई आम नागरिक असन्तुष्ट छन् । त्यही असन्तुष्टिले आन्दोलनलाई बल पुयाइरहेको छ । 
फ्रान्समा जस्तै गरी शनिबार बेल्जियम, इटाली र पोर्चुगलमा पनि बेग्ला बेग्लै प्रदर्शन भए । बेल्जियममा शिक्षा बेथिति, बढ्दो पढाइ खर्च र उच्च शिक्षामा पहुँच सीमित हुने जोखिमविरुद्ध शनिबार प्रदर्शन गरे । यो प्रदर्शन विश्वविद्यालय रजिस्ट्रेसन शुल्कविरुद्ध केही सातादेखि नै जारी थियो ।

उता इटालीमा प्रदर्शनकारी र प्रहरीबीच झडप भयो । प्रदर्शनमा आएका केही व्यक्तिले आगजनी र लुटपाट मच्चाए । यो प्रदर्शन मूलतः संसारभर जारी युद्ध र बढ्दो जीवनयापन खर्चको विरुद्धमा थियो ।

इटालीमा लगातार दोस्रो दिन आइतबार पनि लुटपाट र अनियन्त्रित विरोध प्रदर्शन भयो । शनिबार पनि मिलानसहित बोलोग्ना, ब्रेस्सिया, बेर्गामो र टुरिन सहरहरूमा लुटपाट, झडप र अनियन्त्रित विरोध प्रदर्शन भएको थियो । शनिबारको तुलनामा आइतबारको प्रदर्शन हिंसात्मक बन्यो । मिलानमा त  आइतबार प्रदर्शनकारीहरुले ढुंगामुडा, पसलहरुमा तोडफोड, आगजनीको प्रयास र लुटपाट गरे । मिलानको केन्द्रमा रहेको पिज्जा डेल डुमोमा उनीहरुले प्रज्वलनशील पदार्थ तथा फोहोरका कन्टेनरहरु प्रहार गरेका थिए । 

युरोपमा जारी पछिल्लो प्रदर्शनको सुरुवात भने स्पेनबाट भएको थियो । स्पेनमा त संसद नै विघटन भएको छ र मध्यावधि चुनावको घोषणा गरिएको छ । स्पेनका प्रधानमन्त्री पेड्रो सान्चेजले आगामी २९ नोभेम्बरमा मध्यावधि चुनावको घोषणा गरेका छन् । 

देशमा आकासिँदो घरभाडा र आवास संकटलाई लिएर जनआक्रोश बढेपछि सरकार मध्यावधि चुनावमा होमिएको हो । गत महिना मात्रै ८७ वर्षीया एक वृद्धाको घरभाडा ह्वात्तै बढाइएपछि त्यसको विरोधमा देशभर प्रदर्शन सुरु भएको थियो। 

ती वृद्धाको मासिक घरभाडा ५०० युरोबाट बढाएर २,६५० युरो पु¥याइएको थियो। व्यापक विरोधपछि भाडा घटाएर १,६५० युरो कायम गरिए तापनि त्यो उनको हैसियतभन्दा बाहिर थियो । यस घटनाले देशव्यापी रूपमा आवास संकटको मुद्दालाई सतहमा ल्याएपछि प्रधानमन्त्री सान्चेजको सरकारले संसद्मा आपत्कालीन आवास विधेयक र राहत प्रस्तावहरू पेस गरेको थियो।

तर, संसद्मा बहुमत नपुग्दा उक्त प्रस्तावहरू अस्वीकृत भए। संसदीय गतिरोध र जनप्रदर्शन तीव्र बनेपछि प्रधानमन्त्री सान्चेजले नयाँ जनादेशका लागि मध्यावधि चुनावमा जाने निर्णय गरेका हुन्।

रुस र युक्रेनबीच वर्षौंदेखि युद्ध जारी छ । पछिल्लो पटक पश्चिम एसिया पनि अशान्त छ । इरान–अमेरिका युद्ध, इजरायल–प्यालेस्टाइन युद्ध, इजरायल–इरान युद्ध लगायतले एकातिर शक्ति राष्ट्रहरुको रक्षा खर्च बढिरहेको छ भने अर्कोतिर संसारभर इन्धन खर्च बढिरहेको छ । इन्धनमा खर्च वृद्धि हुँदा आम नागरिकको जीवनयापत खर्च बढेको छ । खर्च वृद्धिको तुलनामा आम्दानी वृद्धि भएको छैन । जसका कारण संसारभरका मानिस प्रभावित बनेका छन् । नेपाललाई भ्रष्टाचार र नातावादले गाँज्यो, शक्ति राष्ट्रहरुलाई युद्धले गाँज्दैछ । युद्ध होस् कि भ्रष्टाचार, असर गर्ने जनतालाई नै हो । अहिले युरोपमा देखिएको अशान्तिको वातावरण पनि त्यसैको प्रतिफल हो ।