दिल्ली ओर्लेर रविको 'खुला प्रस्ताव': नेपाल-भारत सम्बन्ध 'रिसेट' गरौँ

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने ५ दिने भारत भ्रमणमा छन् । 

नयाँ दिल्ली ओर्लिएका भोलिपल्टै(मंगलबार) भारतको चर्चित हिन्दुस्तान टाइम्समा लामिछानेको  लेख प्रकाशित भएको छ ।

Watch On

लेखमा नेपाल भारत सम्बन्धको 'रिसेट'का आधारहरू उल्लेख गरिएको छ । लामिछानेले आर्थिक कूटनीति, धार्मिक पर्यटन, औद्योगिक, सूचना प्रविधि, सीमा सम्बन्धहरूका विषयमा खुला संवाद र सहकार्यको प्रस्ताव गरेका छन् । यस्तो छ हिन्दुस्तान टाइम्समा छापिएको रवि लामिछानेको लेखको नेपाली अनुवाद:

आजको नेपाल कुनै अनिश्चित भविष्यतर्फ अघि बढिरहेको छैन; यसले एउटा स्पष्ट आकांक्षी दृष्टिकोणलाई आत्मसात् गरिरहेको छ।

गैर-दलीय पेशेवरहरू र राजनीतिक क्षेत्रमा नयाँ व्यक्तिहरूद्वारा स्थापित राजनीतिक दलको उदय—जसले चार वर्षभन्दा कम अवधिमा संसद्मा झन्डै दुई-तिहाइ बहुमत हासिल गर्‍यो र विश्वकै कान्छो प्रधानमन्त्री निर्वाचित गर्‍यो—यो राजनीतिक इतिहासमा कुनै सामान्य घटना होइन। त्यसैले, नेपालमा के भइरहेको छ र यो देश कुन दिशामा गइरहेको छ भन्नेबारे विश्वव्यापी जिज्ञासा हुनु पूर्ण रूपमा स्वाभाविक हो। १००० माइलभन्दा बढीको साझा सिमाना भएका नजिकका छिमेकीका रूपमा भारतमा यो जिज्ञासा झन् बढी स्वाभाविक छ।

नेपालको रूपान्तरणको यो कथा सडक हिंसा, सैन्य कू (सैनिक विद्रोह), विदेशी हस्तक्षेप, वा संवैधानिक रिक्तताद्वारा लेखिएको होइन। बरु, यो एउटा शान्तिपूर्ण र लोकतान्त्रिक "मतपेटीको क्रान्ति" हो। यस्तो समयमा जब धेरै समाजहरू ध्रुवीकरण, अख्तियारीप्रतिको अविश्वास र भ्रष्ट राजनीतिले ग्रसित छन् र गैर-लोकतान्त्रिक विकल्पहरूतर्फ ढल्कँदै छन्, नेपालले बहुलवादी समाजमा लोकतन्त्र अझै पनि परिवर्तनको एक शक्तिशाली माध्यम हो भन्ने प्रमाणित गरिदिएको छ। आजको नेपाल कुनै अनिश्चित भविष्यतर्फ अघि बढिरहेको छैन; यसले थप समृद्ध, जीवन्त लोकतन्त्रको एक स्पष्ट आकांक्षी दृष्टिकोणलाई आत्मसात् गरिरहेको छ। हाम्रा मूल सिद्धान्तहरू सरल छन्: फलामे सुशासन र विकासका माध्यमबाट जनताप्रति प्रत्यक्ष जवाफदेहिता।

नयाँ राजनीतिक यथार्थ

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) नेपालको नयाँ राजनीतिक यथार्थ हो, एक युवा शक्ति जसले वर्षौँदेखि जकडिएको राजनीतिक प्रणालीलाई अपरिवर्तनीय रूपमा चुनौती दिएको छ। यसले युवा पुस्तालाई नतिजामुखी राजनीतिमा आवद्ध गराएको छ र देशका लागि एउटा फरक दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेको छ। हामी सजग छौँ कि रास्वपाले पाएको मत आक्रोश र आशा दुवैको प्रतिनिधित्व हो, जुन परिवर्तनका लागि अभूतपूर्व जनादेशमा बेरिएको छ। त्यही कारणले गर्दा नै युवा, समावेशी र निष्कलंक प्रतिभाहरू निर्वाचित हुन सफल भए।

हाम्रो परराष्ट्र नीतिलाई रूपान्तरण गर्नका लागि आवश्यक सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति अहिले हामीसँग छ: हामीसँग विगतको कुनै पनि भारी (ब्यागेज) छैन। हामी पुराना शत्रुताहरूबाट बाँधिएका छैनौँ। हामी जनताको स्तरमा रहेका सार्वभौम सन्धिहरू र अनौपचारिक सम्बन्धहरूबाट बाँधिएका छौँ, तर विगतका नेताहरूको ससाना सम्झौता र गुप्त समझदारीहरूमा अल्झिएका छैनौँ। हामी भारत र विश्वलाई खुला हृदय, स्पष्ट दृष्टिकोण र एउटा पारदर्शी एजेन्डाका साथ हेर्छौँ त्याे हाे, नेपालको आर्थिक रूपान्तरण।

नेपाल र भारत दुईवटा देश मात्र होइनन्, हामी एउटा गौरवशाली, प्राचीन सभ्यताका अंशियार हौँ। रामको गाथा तब मात्र पूरा हुन्छ जब जनकपुर र अयोध्या जोडिन्छन्। आस्था तब मात्र पूर्ण हुन्छ जब पशुपतिनाथ र केदारनाथलाई सँगै ल्याइन्छ। महान् सभ्यताको जग लुम्बिनी र बोधगयालाई जोडेर मात्र साकार हुन्छ।

तथापि, हामीसँग न त आत्म-सन्तुष्टिको विलासिता छ, न त हामी पुराना भनाइहरूको पछाडि आफ्ना कमजोरीहरू लुकाउन चाहन्छौँ। हाम्रो सम्बन्धले के हासिल गर्‍यो भन्ने कुरामा मात्र ध्यान दिनुको सट्टा, हामी यसले के हासिल गर्न सक्थ्यो—र यो के बन्न सक्छ—भन्ने कुरामा केन्द्रित भएर एउटा नयाँ सुरुवात गर्न चाहन्छौँ।

सिमाना मात्र होइन, अर्थतन्त्र जोड्ने

जब हामी सीमापारि हेर्छौँ, हामी एउटा यस्तो भारत देख्छौँ जसले आफूलाई पूर्ण रूपमा पुनर्गठित गरेको छ। पछिल्ला दशकहरूमा, आफूलाई पुरानो कर्मचारीतन्त्रीय सञ्जालबाट मुक्त गर्दै, भारत सफलतापूर्वक यस ग्रहकै सबैभन्दा ठूलो र तीव्र गतिमा बढिरहेको अर्थतन्त्रमध्ये एक बनेको छ। यो एउटा यस्तो उपलब्धि हो जसको हामी सम्मान गर्छौँ, र त्यसैले, हामी विकासमा साझेदार बन्न चाहन्छौँ।

भारत प्रतिदिन झन्डै १५ किलोमिटर रेलवे ट्र्याक बिछ्याउँदै मेट्रो रेल विस्तारमा विश्वकै अग्रणी बन्ने दिशामा अघि बढिरहँदा, प्रस्तावित रक्सौल-काठमाडौँ रेलवे लाइन १५० किलोमिटरभन्दा कम छ। जुन दिन त्यो १५० किलोमिटरको ट्र्याक जोडिनेछ, यसले हाम्रो बीचको व्यापार, पर्यटन, ढुवानी (लजिस्टिक्स) र क्षेत्रीय कनेक्टिभिटीमा क्रान्ति ल्याउनेछ। नेपाल केवल सिमाना मात्र जोड्न चाहँदैन; यो रेलले सिङ्गो अर्थतन्त्रलाई गति देओस् भन्ने चाहन्छ।

हामी नयाँ दिल्लीतर्फ मात्र हेरिरहेका छैनौँ; हामी भारतका विभिन्न राज्यहरूमा भइरहेका गतिशील रूपान्तरणहरूलाई पनि नियालिरहेका छौँ।

हामीले भारतको उड्डयन क्षेत्रले कसरी उचाइ लिएको छ भन्ने देखेका छौँ; के हामी पोखरा र लुम्बिनीबाट दिल्ली, मुम्बई र बेंगलुरुजस्ता चम्किला हबहरूमा सिधा उडानहरू सञ्चालन गर्न सक्दैनौँ? हामी आन्ध्र प्रदेश र तेलङ्गानाले सूचना प्रविधि (IT) मा कसरी समृद्ध इकोसिस्टम बनाए भनेर मात्र बुझ्न चाहँदैनौँ; के हामी काठमाडौँ-बेंगलुरु डिजिटल करिडोरको परिकल्पना गर्न सक्दैनौँ? हामी गुजरातको औद्योगिक पूर्वाधारबाट प्रेरणा लिन्छौँ; के यसले हाम्रो सिमानामा रासायनिक मल कारखाना स्थापना गर्न तत्काल सहकार्यका लागि प्रेरित गर्न सक्दैन?

हामी नेपालमा IIT र AIIMS जस्ता संस्थाहरूलाई आतिथ्यता प्रदान गर्न चाहन्छौँ। आज, नेपालले भारतका IT कम्पनीहरू, स्टार्टअप इकोसिस्टम र विश्वविद्यालयहरूलाई निर्धक्क भन्न सक्छ: "नवीनता (इन्नोभेसन) ल्याबहरू, इन्क्युबेशन सेन्टरहरू र टेक हबहरू स्थापना गरेर हामीलाई आफ्नो नवप्रवर्तनको साझेदार बनाउनुहोस्।" हामीलाई हाम्रो अत्यधिक प्रतिभाशाली युवा पुस्ता, प्रचुर मात्रामा रहेको स्वच्छ ऊर्जा र बढ्दो डिजिटल इकोसिस्टममा गर्व छ, तर भारतको अझ परिष्कृत प्राविधिक इकोसिस्टमको सानो सहयोगले यसलाई पूर्ण रूपमा परिवर्तन गर्न सक्छ। हामी डिजिटल भुक्तानी, फिनटेक र क्रस-बॉर्डर प्लेटफर्महरूमा सहकार्य गर्न चाहन्छौँ जसले दुवैतर्फका साना उद्यमीहरूलाई सशक्त बनाउनेछ।

'विकास कूटनीति' तर्फको परिवर्तन

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी नेपाल-भारत सम्बन्धको सम्पूर्ण भाष्यलाई भू-राजनीतिक टकरावबाट टाढा राखेर दृढताका साथ विकास कूटनीतिमा केन्द्रित गर्न चाहन्छ। हाम्रो मुख्य एजेन्डा कूटनीतिक नियोगहरूलाई लगानी, व्यापार र आर्थिक साझेदारीको इन्जिनमा रूपान्तरण गर्नु हो। हामी यस्तो सम्बन्ध चाहन्छौँ जसले दुवै देशका सर्वसाधारण नागरिकको दैनिक जीवनमा मापनयोग्य परिणामहरू पुर्‍याओस्।

नेपालको जलविद्युत क्षमता अब आन्तरिक सम्पत्ति मात्र रहेन; यो एउटा स्वच्छ, हरित इन्जिन हो जसले उदयमान भारतका औद्योगिक करिडोरहरूलाई ऊर्जा दिन सक्षम छ। हामीले खण्डित सीमापार व्यापारबाट एक मजबुत एकीकृत ऊर्जा बजार तर्फ अघि बढ्न आवश्यक छ।

टमाटरको मूल्य वा मेसिनरीको ओसारपसार अब कर्मचारीतन्त्रीय उल्झनहरूद्वारा निर्देशित हुनु हुँदैन। हामीलाई आधुनिक, डिजिटलाइज्ड एकीकृत जाँच चौकी (ICPs) र उन्नत पारवहन करिडोरहरू चाहिन्छ जसले कडा सिमानाहरूलाई सहज पुलमा परिणत गरोस्।

हिमालयका चुचुराहरूदेखि जनकपुर, लुम्बिनी र बोधगयाका पवित्र सर्किटहरूसम्म, हाम्रो पर्यटन क्षमता एकापसमा निर्भर छ। हामीले यस्ता पर्यटन सर्किटहरू निर्माण गर्नुपर्छ जसले विश्वभरका पर्यटकहरूलाई कुनै प्रशासनिक झन्झटविना हाम्रो साझा सम्पदाको अनुभव गर्न अनुमति दिओस्।

हामीले भर्खरै अहमदाबादमा प्रत्यक्ष रूपमा आईपीएल (IPL) को फाइनल मात्र हेरेका छैनौँ; हामी नेपाली खेलाडी र नेपाली रंगशालाहरूलाई आईपीएल फ्रेन्चाइजीमा कसरी एकीकृत गर्न सकिन्छ भन्नेबारे पनि गम्भीरतापूर्वक विचार गरिरहेका छौँ।

आपसी विश्वासको जग निर्माण

कृषि, स्वास्थ्य सेवा, साइबर सुरक्षा र विपद् व्यवस्थापनलगायत अनगिन्ती क्षेत्रहरूमा सहकार्यको सम्भावना रहेता पनि, जसको जगमा यो निर्माण हुनुपर्छ, त्यो नै हामीले अभिवृद्धि गर्नुपर्ने कुरा हो: विश्वास।

हामी मुख्य मुद्दाहरूलाई कार्पेटमुनि लुकाएर साँचो मित्रता हासिल गर्न सक्दैनौँ। हामी त्यस्ता छिमेकी हौँ जसको सभ्यताको बन्धन मानव निर्मित सिमानाहरूभन्दा हजारौँ वर्ष पुरानो छ। त्यसैले, हाम्रा हालैका विवादहरू लम्बिनु हुँदैन। तिनीहरू ऐतिहासिक तथ्य र आपसी समझदारीका आधारमा समाधान हुन सक्छन्। हामी परम्परागत राजनीतिज्ञहरूले प्रयोग गर्ने उग्र-राष्ट्रवादी नाराहरूको कडा विरोध गर्छौँ। हामीले प्रस्ताव गरेको विकल्प भनेको चुनावी फाइदाको विचारबाट मुक्त भई प्रमाण र व्यावहारिक दृष्टिकोणमा आधारित संवाद हो।

एक स्थिर र समृद्ध नेपाल भारतको उत्तरी सिमानामा एक प्राकृतिक सुरक्षा पर्खाल (गार्डरेल) हो, जबकि राजनीतिक रूपमा खण्डित नेपालले भारतलाई छिमेकमा अस्थिरताको बारेमा चिन्तित बनाउँछ। त्यसैले, नेपालको आर्थिक विकास भारतका लागि रणनीतिक आवश्यकता हो।

नेपाल-भारत सम्बन्धलाई 'रिसेट'

इतिहासले कसैलाई पनि असीमित अवसरहरू दिँदैन; यसले संक्षिप्त समयका लागि मात्र ढोका खोल्छ। यो क्षण—अहिले, सन् २०२६ को मध्य—नेपाल-भारत सम्बन्धलाई पूर्ण रूपमा रिसेट (पुनः सुरुवात) गर्न र उच्च स्तरमा पुर्‍याउन दशकौँमा देखिएको सबैभन्दा अनुकूल अवसर हो।

विगत ३० वर्षको अस्थिरता र भ्रष्टताले चिनिएको नेपाल अब इतिहास भइसकेको छ। हामी अरू के लिएर आएका छौँ? युवा सचेत मतदाताहरूको बलियो जनादेश, जसले राजनीतिक सम्झौता होइन, संस्थागत कार्यसम्पादनको भाषा बोल्ने व्यावसायिक नेतृत्व चयन गरेका छन्। हामी नीतिगत निरन्तरता, पारदर्शिता र इमानदारिताको वाचा गर्दछौँ। रास्वपा नेतृत्व तयार छ किनभने नेपालका जनता तयार छन्। आउनुहोस्, विगतका चिन्ताहरूले होइन, बरु साझा भविष्यको असीम सम्भावनाहरूले परिभाषित गर्ने साझेदारी निर्माण गरौँ।

जब हामी सम्बन्धहरूलाई पुनः सुदृढ र गहिरो बनाउन चाहन्छौँ, हामीसँग एउटा ऐतिहासिक आधार छ: अगस्ट ३, २०१४। त्यस दिन, प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नेपालको संसद्लाई मात्र सम्बोधन गर्नुभएन; उहाँ नेपाली जनतासँग प्रत्यक्ष अन्तर्क्रिया गर्न सडकमा समेत ओर्लनुभयो। उहाँले सद्भावका साथ भन्नुभएको थियो कि भारत र नेपालको सम्बन्ध हिमालय र गङ्गाजत्तिकै प्राचीन छ, जुन केवल कागजातहरूभन्दा धेरै माथि छ। उहाँले नै हाम्रा सिमानाहरू बाधक होइन, बरु पुल बन्नुपर्छ भन्ने साझा दृष्टिकोणमा जोड दिनुभएको थियो।

त्यसयता बागमती र गङ्गामा धेरै पानी बगिसकेको छ। यी नदीहरूले पहाडहरूसँग सम्झौता गर्दैनन्; तिनीहरू केवल आफ्नो बाटो पहिल्याउँछन्—र हामी पनि त्यसै गर्नेछौँ। त्यो अगस्टको दिनको विश्वास र न्यानोपनमा फर्कनुको विकल्प हामीसँग छैन। र हामी —पूर्ण इमानदारिताका साथ, र नयाँ सम्भावनाहरूलाई उजागर गर्न र पुराना मतभेदहरूलाई मेटाउनका लागि प्रतिज्ञा गरिएको पुल निर्माण गर्न पहिलो ढुङ्गा बोक्ने व्यावहारिकतातर्फ फर्कनेछौँ ।