प्रधानमन्त्री बालेनलाई दिल्ली भ्रमण गराउने भारतीय विदेश सचिव मिश्रीको मुख्य एजेण्डा

काठमाडौँ । केही महिनाको प्रतीक्षापछि भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिश्री बुधबार बिहानै काठमाडौँ अवतरण गरे । मैले किन केही महिनाको प्रतीक्षापछि भनेको हुँ भने– भारतीय विदेश सचिव यसअघि नै काठमाडौँ आउन चाहन्थे । परराष्ट्र सचिव अमृतबहादुर राईको निमन्त्रणामा मिश्रीको नेपाल भ्रमण करिब करिब तय भइसकेको थियो । तर, प्रधानमन्त्री बालेन शाहले भेट नदिने संकेत गरेपछि त्यतिबेला तय गरिएको मिश्रीको भ्रमण स्थगित गरियो । 

Watch On

२०८२ फागुन २१ मा भएको आम चुनावपछि भारतबाट भएको यो सबैभन्दा उच्चस्तरीय कूटनीतिक भ्रमण हो । नेपालबाट सत्तारूढ रास्वपा सभापति रवि लामिछानेसहित केही मन्त्रीहरुले दिल्ली भ्रमण गरिसकेपछि दिल्लीबाट उच्च अधिकारी काठमाडौँ आउने साइत जुर्‍यो । 

बिहानै काठमाडौँ ओर्लेका मिश्रीले लगत्तै भेटवार्ता सुरु गरिहाले । सबैभन्दा पहिले उनले परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालसँग भेटवार्ता गरे । दुई देशको सम्बन्ध र हितका बारेमा त्यहाँ कुराकानी भयो । सँगै प्रधानमन्त्री बालेन शाहको आसन्न भारत भ्रमणको तयारीबारे पनि उनीहरुका बीचमा छलफल भयो । 

विदेश सचिव मिश्री चार एजेण्डा बोकेर काठमाडौं आएका हुन् । एजेण्डा चार वटा भएपछि भ्रमणको प्रमुख एजेण्डा भने प्रधानमन्त्री बालेनको भारत भ्रमणको विषय नै हो । मिश्री नेपाल आउनु अगावै भारतीय विदेश मन्त्रालयले भनेको थियो– ’विदेश सचिवको आगामी भ्रमणले दुई देशबीचको नियमित उच्चस्तरीय आदानप्रदानको परम्परालाई निरन्तरता दिनेछ र यसले द्विपक्षीय सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउन मद्दत पुर्‍याउनेछ ।’ 

भारतीय विदेश मन्त्रालयले ‘नियमित उच्चस्तरीय भ्रमणको आदानप्रदानको परम्परा’ भनेर संकेत गरेको प्रधानमन्त्री बालेनको आसन्न भारत भ्रमण नै हो । दुई देशका बीचमा बालेनको भ्रमणलाई आन्तरिक र कूटनीतिक रुपमा तयारी तीव्र छ । छलफल भइरहेको छ । 

भारतका लागि तत्कालीन नेपाली राजदूत शंकर शर्मा फर्केपछि नयाँ दिल्लीस्थित नेपाली राजदूतावास राजदूतविहीन छ । निश्चलनाथ पाण्डेलाई नेपालले नयाँ राजदूत नियुक्त गर्ने तयारी गरिरहेको छ । अहिले नेपालले भारतबाट पाण्डेको ’एग्रिमो’ अर्थात कूटनीतिक स्वीकृतिको प्रतीक्षा गरिरहेको छ । मिश्री यो भ्रमणमा यसबारेमा पनि छलफल भएको छ ।

भदौ १० मा भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले ठूलो विपद निम्त्याएपछि खोज, राहत तथा उद्धारमा भारतले सहयोग पुर्‍यायो । भारतले गरेको सहयोगका लागि नेपालले धन्यवाद व्यक्त गरिसकेको छ । सँगै यो भ्रमणमा यस्ता विपदका बेला हुनसक्ने सहयोग आदान प्रदान लगायतका विषयमा पनि छलफल हुँदैछ । जसलाई प्रधानमन्त्रीको भ्रमणका क्रममा औपचारिकता प्रदान गर्ने तयारी छ । 

केही वर्षयता, भारतीय सेनामा गोर्खा भर्ती बन्द छ । विशेषगरी भारतले अग्निपथ योजना ल्याएपछि भारतीय सेनामा नेपालीको भर्ती बन्द भयो । नेपालले अग्निपथ योजनालाई स्वीकार गरेको छैन । बदलमा भारतले गोर्खा भर्ती बन्द गरेको छ । दुई दिनअघि मात्रै काठमाडौँमा भूतपूर्व भारतीय गोर्खा सैनिकहरूको कल्याणकारी संस्थाले प्रदर्शन गर्दै भारतीय सेनामा गोर्खा भर्ती पुनः सुरु गर्न माग गरेको थियो । गोर्खा भर्तीबारे यसअघि पनि सरकारी तहमा पटक पटक छलफल नभएको होइन । तर, सहमति जुट्न सकेको छैन । यसपालि, मिश्रीको भ्रमणमा पनि यो विषय छलफलको एजेण्डा बनेको छ । 

भारत र नेपाल दुवै देशले भनेका छन्– भारतीय विदेश सचिव मिश्रीको नेपाल भ्रमणबाट दुवै देशबीच लामो समयदेखि रहिआएको घनिष्ठ र मैत्रीपूर्ण सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने उद्देश्य रहेको छ । त्यही उद्देश्यअनुसार नै उनको उच्चस्तरीय भ्रमण तय गरिएको हो । यो सँगै भारतबाट नेपालले लिनसक्ने आर्थिक लाभको प्रारम्भिक खाकाका बारेमा पनि छलफल हुँदैछ । अर्थमन्त्री डा। स्वर्णिम वाग्ले र ऊर्जामन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठसँग मिश्रीको भेटवार्ता त्यही अन्तर्गत हो । वाग्ले र श्रेष्ठसँग भेटवार्ता हुनुअघि नै परराष्ट्रमन्त्री खनाल र विदेश सचिव मिस्रीका बीचमा ऊर्जा, उड्डयन, व्यापार, खेलकुद, शिक्षा लगायतका विषयमा छलफल भएको थियो । 

मुख्य एजेण्डा बालेन भ्रमणको चाँजोपाँचो 

भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिश्रीको नेपाल भ्रमणको मुख्य एजेण्डा प्रधानमन्त्री बालेन शाहको भारत भ्रमणको तयारी नै हो । बालेन प्रधानमन्त्री बनेलगत्तै भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले भारत भ्रमणको निम्तो पठाएका थिए । दुई देशका बीचमा आपसी सहमतिमा मिति तय गर्ने सहमति पनि भएको थियो । 

बालेन कहिले भारत भ्रमण जान्छन् भनेर कुनै पनि देशले औपचारिक मिति घोषणा त गरिसकेका छैनन्, तर, यही नोभेम्बर २३ र २४ मा बालेनले नयाँ दिल्ली भ्रमण गर्ने तयारी भइरहेको छ । यही अनुसार नै दुवै देशले तयारी गरिरहेका छन् । 

बालेनको भारत भ्रमण करिव करिब निश्चित भइसकेको छ । तर, प्रधानमन्त्रीको भ्रमणका एजेण्डा के के हुन् भनेर चाहिँ निश्चित भइसकेको छैन । सम्भवतः विक्रम मिश्रीको यही भ्रमणले प्रधानमन्त्रीको भ्रमणका एजेण्डा तय गर्नेछ । चर्चामा रहेअनुसार काभ्रेमा भारतको सहयोगमा बनाइएको प्रहरी तालिम केन्द्रको बालेनको दिल्ली भ्रमणका क्रममा दुई देशका प्रधानमन्त्रीले संयुक्त रुपमा भर्चुअल उद्घाटन गर्नेछन् । त्यसैगरी केही जलविद्युत आयोजना र आर्थिक सहयोगका विषयमा पनि सहमति हुने स्रोतको दाबी छ । 

प्रधानमन्त्री बालेनको आसन्न भारत भ्रमण पहिलो औपचारिक भ्रमण हो । बालेन यसअघि संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा पुगे पनि त्यो औपचारिक विदेश भ्रमण थिएन । त्यसैले पनि वर्तमान सरकार, स्वयम् बालेन र भारतका लागि पनि आसन्न भ्रमण महत्वपूर्ण हुने छ । 

नेपाल र भारतका बीचमा केही विषयमा समस्या छन् । जस्तो कि– चुच्चे नक्सा, सीमा क्षेत्रमा बेला बेलामा देखिने झमेला, आयात निर्यातमा भारतीय नीतिले पार्ने प्रभाव । यी विषयमा पनि बालेनको भ्रमणका क्रममा छलफल हुनसक्ने अपेक्षा छ । 

नेपाल–भारतका बीचमा कहिलेकाहीँ खटपट देखिन्छ । तर पनि यी देशका बीचमा परापूर्वकालदेखि घनिष्ठ सम्बन्ध छ । एउटा भनाइ छ नि– साथी फेर्न सकिन्छ, छिमेकी फेर्न सकिन्न । त्यसैले पनि दुई छिमेकीका बीचमा रहेका समस्या र खटपट आपसी सहमतिमै समाधान हुँदै आएका छन् । अहिले जति समस्या विद्यमान छन्, ती पनि आपसी संवाद र कूटनीतिक माध्यमबाटै समाधान होस् भन्ने दुवै देशको चाहना छ । 

भारत पछिल्लो समयमा नेपालसँगको सम्बन्ध राजनीतिक रुपमा नै बलियो बनाउन चाहन्छ । भारत त्यसको तयारीमा पनि छ । केही महिनाअघि भारतलेसत्तारूढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछानेलाई नयाँ दिल्लीमा भव्य स्वागत गर्‍यो । भाजपाको निम्तोमा नयाँ दिल्ली पुगेका रवि लामिछाने र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीका बीचमा सम्बन्ध र आर्थिक समृद्धिका विभिन्न आयाममा छलफल भयो । सभापति लामिछानेले गत हप्ता मात्रै उत्तराखण्डको कैंची धाम र गुवाहाटीको कामाख्या मन्दिरको दर्शन गरे । 

त्यस्तै, परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल, अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्ले र गृहन्त्री सुदन गुरुङलाई पनि भारतले यसअघि नै स्वागत गरिसकेको छ । वाग्ले, गुरुङ र खनालको भ्रमणका क्रममा पनि दुई देशको सम्बन्ध र आपसी हितका विषयमा छलफल भएको थियो । 

नेपालमा नयाँ सरकार बनेपछि पहिलो पटक आएका भारतीय विदेश सचिव मिश्रीले काठमाडौँमा पनि सत्तारुढ दलका सभापति रवि लामिछानेसँग भेटवार्ता गर्दैछन् । रवि–मिश्री भेटले दुई देशको सम्बन्धलाई राजनीतिक रुपमा अझ सुदृढ बनाउन बल पुर्‍याउने छ ।