रवि–बालेन सम्बन्धको गाँठो कति कसिलो  ?

काठमाडौँ । फागुन २१ को चुनावमा रास्वपाले अभूतपूर्व मत पायो । जनताको अपार साथ पायो । रास्वपाले कसरी जित्यो ? सिधा अर्थ हो– जनताले घण्टीमा छाप हाने । के जनताले चुपचाप, बुझ्दै नबुझी घण्टीमा भोट हालेका हुन् ? यदि यसो भनियो भने गल्ती हुन्छ । जनताले बुझेर, जानेर घण्टीमा भोट हालेका हुन् । ह्विमले नभई हृदयले ठानेर भोट हालेका हुन् । र, जनताको हृदयमा बसेका बसेका मुख्य दुई नेता हुन्– रवि लामिछाने र बालेन शाह । 

Watch On

जनताले अहिले रवि र बालेनलाई नायक सम्झेका छन् । रवि र बालेनमा परिवर्तनको आशा देखेका छन् अनि भविष्यको भरोसा ठानेका छन् । त्यही आशा र त्यही भरोसालाई मतपत्रमा व्यक्त गरेका हुन् । 

चुनावको अन्तिम नतिजा सार्वजनिक हुनै बाँकी छ । निर्वाचन आयोगले केही दिनभित्रै अन्तिम नतिजा सार्वजनिक गर्ने छ । तर, अन्तिम नतिजा कस्तो हुन्छ भन्ने सारा संसारले अड्कल गरिसकेको छ । प्रत्यक्षमा १२५ सिट जितेको रास्वपाले समानुपातिकतर्फ जुन अनुपातमा मत पाएको छ, त्यसले पनि आगामी संसदको अंकगणितको संकेत गरिसकेको छ । 

स्पष्टै छ– आगामी केही दिनमै रास्वपाले सरकार बनाउने छ र सरकारको नेतृत्व गर्ने छन् वरिष्ठ नेता बालेन शाहले । ऐतिहासिक मत पाएको रास्वपा अनि ऐतिहासिक मत पाएका बालेन । गज्जबको संयोग जुरेको छ । रास्वपाको एकल सरकार बन्ने छ, बालेन शाहले प्रधानमन्त्रीका रुपमा सत्ता सञ्चालन गर्ने छन् । 

वरिष्ठ नेता बालेनले सरकारको नेतृत्व गर्ने छन्, रास्वपा सभापति रवि लामिछानेले पार्टीको नेतृत्व गर्नेछन् । सत्ता सञ्चालनमा सरकारलाई सहयोग गर्ने छन् । आम नेपालीले रवि र बालेनले मुलुक हाँकेको हेर्न चाहिरहेका छन् । नेपालीले मात्रै मात्रै होइन, संसारका शक्ति राष्ट्रहरुले समेत रवि र बालेनले हाँकेको नयाँ नेपालको यात्राको प्रतीक्षा गरिरहेका छन् । रवि र बालेनसँग  मिलेर सँगै काम गर्न तत्परता देखाइरहेका छन् । 

आम नेपाली र सारा संसारले रवि–बालेन नेतृत्वको प्रतीक्षा गरिरहेका बेला देशभित्रै भने केही यस्ता शक्ति सल्बलाउन थालेका छन्– जसले रवि–बालेन सम्बन्धका बारेमा अनावश्यक टिप्पणी गरिरहेका छन् । ‘रवि र बालेन लामो समय सँगै रहनै सक्दैनन्, रास्वपा जुनसुकै बेला फुट्न सक्छ, देश फेरि मध्यावधिमा जान्छ’ जस्ता गैरजिम्मेवार र कपोलकल्पित हल्ला फैलाउनेहरु पनि छन् । जसले यस्तो हल्ला फैलाइरहेका छन्– कि उनीहरुले रवि र बालेनलाई चिनेकै छैनन्, या उनीहरुले यो परिवर्तनलाई स्वीकार गरेकै छैनन् । 

कसरी ? यो जान्न रवि र बालेनको व्यक्तित्व, उनीहरुको कार्यशैली, उनीहरुको भावना, उनीहरुको योजना, उनीहरुको विगत अनि उनीहरुको केमिस्ट्रीलाई बुझ्न जरुरी हुन्छ । अब रवि र बालेनलाई नजिकबाट चिनौं । 

सुरुमा रवि को हुन् र रास्वपा कसरी बन्यो ? छोटकरीमा बुझौं । 

राजनीतिमा आउनु अघि नै रवि लामिछाने आफ्नो विधा वा पेशामा स्थापित थिए । मिडियामा रहँदा उनले मुलुकमा व्याप्त बेथिति, बिसंगती र विकृति देखे, भ्रष्टाचारले जरा गाडेको देखे । मल नपाएर तड्पिएका किसानका पीडा देखे, विदेश पुर्याएर बिचल्लीमा पारिएका चेलीहरुको आँशु देखे । शक्तिको आडमा झुठो मुद्दा लगाएर फसाइएका युवाहरुको समस्या बुझे । सिंहदरबारदेखि वडा कार्यालय हुँदै उपभोक्ता समितिसम्म मौलाएको भ्रष्टाचार देखे, किसानले फलाएका तरकारी सडकमै फालेको देखे । देशमा गरिखान नपाएर विदेशिएका युवाहरुको बाध्यता बुझे ।  

संक्षेपमा भन्नुपर्दा मुलुकमा जति समस्या थिए– ती सबै उनले बुझे । सक्नेजति समाधान पनि गरिदिए । देशभित्र होस् कि विदेशमा अलपत्र पारिएकाहरुको उद्धार गरे । तर, उनी जुन फिल्डमा थिए– त्यहाँ बसेर सबै समस्या समाधान गर्न सकिँदो रहेनछ भन्ने पनि बुझे । राजनीतिबाट मात्रै यी सबै समस्याको समाधान गर्न सकिन्छ भन्ने ठहर गरे र राजनीतिमा आउने निर्णय गरे । २०७९ असारमा उनले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी गठन गर्नुको उद्देश्य यही थियो । रविले पार्टी खोले, विचार र भावना मिल्नेहरु जोडिँदै गए । अहिले त्यही रास्वपा बुहसंख्यक जनताको पार्टी बन्यो । धेरैको रोजाइ मात्र होइन, आशा र भरोसाको पार्टी बन्यो । 

पार्टी स्थापना भएको चार वर्ष नपुग्दै २–२ वटा चुनाव । पहिलो चुनावले नै परम्परागत पार्टीहरुलाई तर्सायो, अहिलेको चुनावले त धेरैलाई पछार्यो, पत्तासाफ गरायो । रास्वपाप्रति जनउभार देखियो । 

रविको अर्को चरित्र हो– कहिल्यै नआत्तिने, कहिल्यै नमात्तिने । २ पटक सरकारमा पुगे, मत्तिएनन् । जिन्दगीभर जेलमा सडाउने षड्यन्त्र गरियो, त्यसमा पनि आत्तिएनन् । बरु पार्टीका नेता, समर्थक अनि आम जनतामा आशा प्रवाह गरिरहे, सुन्दर भविष्य सन्निकट छ भन्ने सन्देश दिइरहे । 

सुधार माथिबाटै गर्नुपर्छ, सिंहदरबारबाटै गर्नुपर्छ उनको ठम्याइ हो, अडान हो । यही अडानमा अहिले पनि अडिग छन् । भ्रष्टाचारको अन्त्य गरेर सुशासन मात्रै कायम गर्न सकियो भने पनि मुलुकका आधा समस्या समाधान गर्न सकिन्छ भन्ने उनको बुझाइ हो । 

रवि उदार छन्, लचिलो छन् । राजनीतिक यात्राको पछिल्ला साढे तीन वर्षमा उनले यो प्रमाणित गरिदिएका छन् । पार्टीभित्र होस् कि बाहिर, उनले सबैका कुरा सुन्छन् । योग्यलाई जिम्मेवारी दिन्छन् । 

यति मात्रै होइन, उनी रिजल्ट ओरियन्ट छन् । आफूले जे गर्छन्, त्यसको रिजल्ट आउनुपर्छ भन्छन्, अरुलाई जे जिम्मेवारी दिन्छन्– त्यसको पनि रिजल्ट देखिनुपर्छ भन्ने ठान्छन् । त्यसैले त रास्वपा अहिले यति विशाल पार्टी बनेको छ । विधागत योग्य मानिसहरु रास्वपाको नेतृत्व तहमा आएका छन् । सांसद बनेका छन्, अब प्रधानमन्त्री, मन्त्री बन्ने छन् । 

के रविको स्वभाव यत्ति हो त ? होइन । रवि कति उदार छन् भन्ने बुझ्न एक पटक गएको पुस १३ मा फर्कौं । 

पुस १३ गते रास्वपा सभापति रवि लामिछाने र काठमाडौं महानगरका तत्कालीन मेयर बालेन शाहबीच ७ बुँदे सहमति भयो । फागुन २१ मा चुनाव हुने निर्धारित नै थियो, सँगै चुनावमा परिवर्तनको बाहक रास्वपा पहिलो पार्टी बन्ने र सरकार सञ्चालन गर्ने स्पष्ट जस्तै थियो । चुनावी प्रक्रिया सुरु नहुँदै रास्वपाप्रति जुन माहोल देखिएको थियो, त्यसले पनि त्यही संकेत गरिरहेको थियो । तर, दुई दुई पटक उपप्रधानमन्त्री र गृहमन्त्री भइसकेका रवि लामिछानेले चुनावपछि संसदीय दलको नेता बालेन शाह बन्ने र बालेन नै प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार हुने  सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर गरिदिए । 

सहमतिको चौथो बुँदामा भनिएको छ– राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको केन्द्रीय सभापति रवि लामिछाने रहने र आसन्न प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनपछि संसदीय दलको नेता तथा भावी प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार बालेन्द्र शाह हुने ।

त्यसो त सात बुँदे सहमति हुनुअघि रास्वपा र बालेनका बीचमा पटक पटक संवाद भएको थियो । सहमतिपत्र त संवादको अन्तिम नतिजा थियो । यहाँ भन्नैपर्ने कुरा के पनि छ भने– जुन दिन रवि लामिछाने बालेन शाहसँग अन्तिम वार्ताका लागि जाँदै थिए त्यस दिन रविले भनेका थिए– गेट खुला राख्नुस्, छाती खुला गरेर आउँदैछु । यो सहमतिले त्यसैको पुष्टि गर्दैन र ? र उनले भनेका थिए, ‘सहमति भनेके नेताले खेजे जस्ते होइन देशलाइ चाहिएको जस्तो हुनुपर्छ ।’

अब बालेनको स्वभाव र कार्यशैलीको चर्चा गरौं । 

बालेनको लोकप्रियता, कार्यशैली र छबिका कारण आम नेपाली उनीप्रति लालायित छन् । देशमा बस्ने हुन् वा विदेशमा बस्ने हुन्, बालेनलाई सबैले हिरो मान्छन् । काठमाडौं महानगर प्रमुखका रुपमा साढे तीन वर्ष जे गरे, त्यसबाट आम नेपाली प्रभावित छन् । नेपाली मात्रै होइन विदेशी पनि चकित छन् । काठमाडौँ महानगर अर्थात काठमाडौँ सिटी । युवा पुस्ताले त काठमाडौँलाई ‘बालेन सिटी’ भनेर चिन्न थालेको छ । बालेनको यो लोकप्रियता कसरी सम्भव भयो ? यसका केही खास कारण छन् । 

पहिलो त उनी काठमाडौँ महानगरको मेयरमा उम्मेदवारी दिँदादेखि मेयर पदमा रहँदासम्म कुनै दलसँग आबद्ध थिएनन् । स्वतन्त्र उम्मेदवारका रुपमा मेयर जिते, मेयर रहुन्जेल स्वतन्त्र भएरै काम गरे । उनले जित्दा आश्चर्यमा परेका कांग्रेस–एमालेले महानगरमा पनि अवरोध सिर्जना गर्न खोजे । बालेनले ती अवरोधलाई एक्लै चिरे, काम गरिरहे । पार्टीहरुले साथ नदिएर के भो त ? जनताले उनलाई नै साथ दिए । बालेन आरोप–प्रत्यारोपमा लागेनन्, अनावश्यक वादविवाद गरेनन्, केबल काम गरिरहे, रिजल्ट दिइरहे ।  

वार्षिक २५ अर्बको बजेट परिचालन गर्दा पनि बालेनको छबिमा कहिल्यै आँच आएन । स्थानीय सरकारका थुप्रै जनप्रतिनिधिले भ्रष्टाचारको आरोप खेपिरहँदा बालेन निष्कलंक रहिरहे । राज्यको ढुकुटीमा कहिल्यै ¥याल चुहाएनन्, बरु सदुपयोगको उपाय खोजिरहे, भ्रष्टाचार गर्न खोज्नेहरुलाई ठेगान लगाइरहे । 

युवाहरुले रुचाएका पात्र हुन् बालेन । युवाहरुकै साथ पाएर मेयर चुनिए । मेयर भएपछि आम जनताले साथ दिए । पहिले इन्जिनियर अनि ¥यापार । राजनीतिमा आउँदा पनि लोकप्रियता खस्किन दिएनन्, बढाइरहे । 

स्थानीय सरकार कति शक्तिशाली हुन्छ भन्ने प्रमाणित बालेनले नै गरिदिए । संघ सरकारसँग एक्लै लड्न सक्ने क्षमता पनि उनले देखाइदिए । प्रचण्डदेखि ओली अनि देउवासँग पौठेजोरी खेल्न सक्ने आँट कसैमा थियो भने त्यो आँट बालेनमै थियो । 

अब जेनजी आन्दोलनका बेला बालेनको भूमिका हेरौँ । जब नवयुस्ता सुशासन माग्दै सडकमा उत्रिएका थिए– बालेनले समर्थन जनाए । प्रदर्शनमा उत्रेकालाई खानेपानीको व्यवस्था मिलाए, घाइतेलाई उपचारका लागि महानगरको जनशक्ति परिचालन गरे । यसबाट पनि बालेनले युवाको मन जिते । 

त्यसैले त जेनजीहरुले सबैभन्दा पहिला नागरिक सरकारको नेतृत्वका लागि बालेनको नाम लिए । 

बालेन पदलोलुप थिए र प्रधानमन्त्री नै हुन चाहेका थिए भने सुशीला कार्कीको सट्टा भदौ २७ मै बालेन प्रधानमन्त्री बन्ने थिए । उनले प्रधानमन्त्री बन्ने रुचि देखाएनन् । बरु सुशीला कार्कीलाई नै समर्थन जनाए । 

झापा ५ मा उम्मेदवारी दर्ता गर्नुभन्दा २ दिन अघिसम्म पनि बालेन संघीय राजधानी रहेको काठमाडौँको शक्तिशाली मेयर नै थिए । त्यति शक्तिशाली मेयर पद छाडेर उनी चुनाव लड्न झापा पुगेका थिए । जुन समयसम्म उनी मेयर थिए, त्यतिबेलासम्म उनले आफ्नो स्वतन्त्र पहिचान कायम राखे । राजीनामा दिएपछि मात्रै उनी रास्वपामा आबद्ध भए, राजनीतिक दलमा समाहित भए । 

पद, सुशासन, विकास र आचरण सबै हिसाबले रवि र बालेनको सोच र कार्यशैलीमा मात्रै होइन, केमिस्ट्री नै मिलेको छ, म्याच भएको छ । पार्टीबाट उम्मेदवार चयन गर्दा होस् वा बाचापत्र तयार पार्दासम्म, रवि र बालेनका बीचमा कहीँकतै दुईमत देखिएन । एकमतले, एक मनले अनि एक साथले लागिरहे । के रवि र बालेनका बीचमा कुनै विवाद भएको भए रास्वपाले चुनावमा यति धेरै जनताको साथ पाउँथ्यो र ?

यति पनि विश्लेषण नगरी रवि र बालेनका बीचमा बेमेल छ, यिनीहरु जुनसुकै बेला भाँडिन सक्छन् भनेर कसैले अफवाह फैलाउन खोज्छ भने त्यसलाई जनताले पत्याउलान् र ? 

यहाँ स्पष्टै छ– रवि र बालेनलाई पदले मिलाएको होइन । जनताले मिलाएका हुन् । समयले मिलाएको हो । देशको आवश्यकताले मिलाएको हो । परिवर्तन चाहने सोचले मिलाएको हो । मुलुकलाई समुन्नतिको बाटोमा लैजानुपर्छ भन्ने भावनाले मिलाएको हो । युवाहरुको जोश र विज्ञहरुको होसले मिलाएको हो । 

भन्नैपर्ने हुन्छ– रवि वा बालेनमध्ये कुनै एक जनाले चाहेर उनीहरु छुट्टिन सक्दैनन्, पाउँदैनन् । रास्वपाका केही नेताहरुले चाहेर पनि यो एकता भाँडिन सक्दैन । केही देशी र विदेशी शक्ति लागे पनि यो एकतामा दरार आउन सक्दैन । यदि कसैले रवि–बालेन सम्बन्धमा भाँजो हाल्न खोज्छ भने त्यो जेनजी आन्दोलनलाई स्वीकार नै नगरेका र ३५ वर्षसम्म देशमा ब्रह्मलुट मच्चाइरहेकाहरुको ‘मनको लड्डु’ सावित हुने छ।