सुन झुलेका फाँट (तस्बिरकथा)

जुम्ला। मार्सी धान पाक्ने समय नजिकिएसँगै जुम्लाका तिला र हिमा नदीकिनारका फाँटहरू यतिबेला सुनौलो र खैरो रङमा सजिन थालेका छन्। पाक्दै गरेको मार्सी धानले फाँटहरू आकर्षक देखिएका छन्।

Watch On

स्थानीय रूपमा संरक्षण हुँदै आएको रैथाने मार्सी धान जुम्लाको खाद्य उत्पादन र किसानको जीविकोपार्जनसँगै जिल्लाको कृषि तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको छ। जुम्लाका आठवटै स्थानीय तहमा मार्सी धान खेती हुँदै आएको छ।

पातारासीको छुमचौर, तातोपानीको लाछु ज्युलो, चन्दननाथको शेरा ज्युलो तथा सिञ्जा, हिमा र तिला आसपासका फाँट मार्सी धान उत्पादनका प्रमुख क्षेत्र हुन्। छुमचौर समुद्री सतहबाट करिब ३ हजार ५० मिटर उचाइमा धान खेती हुने चर्चित स्थान हो।

जुम्लामा २ हजार ८८८ हेक्टर क्षेत्रफलमा धान खेती हुँदै आएको छ। त्यसमध्ये १ हजार ६८ हेक्टरमा मार्सी धान लगाइन्छ। बाँकी क्षेत्रमा मुख्यतः उन्नत जातका धान खेती हुने गरेको छ।

परम्परागत रूपमा चैत १२ गते बीउ पानीमा भिजाउने, चैत १६ गते निकालेर अङ्कुरण गराउने र चैत २०–२१ गते ब्याडमा छर्ने गरिन्छ। मुख्य रोपाइँ जेठमा हुन्छ भने उचाइ र मौसमअनुसार असोज–कात्तिकमा मार्सी धान पाकेर भित्र्याउन तयार हुन्छ।

आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा जुम्लामा करिब ३ हजार मेट्रिक टन मार्सी धान उत्पादन भएको थियो। पछिल्लो समय यसको उत्पादनसँगै बजार पनि विस्तार हुँदै गएको छ। २०८२ कात्तिकदेखि फागुनसम्म करिब १७५ मेट्रिक टन मार्सी चामल जिल्लाबाहिर बिक्रीका लागि पठाइएको थियो।

मार्सीको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनमा संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी)को कृषि–खाद्य प्रणालीका लागि नवीकरणीय ऊर्जा (आरईआरएएस) परियोजनाले समेत सहयोग गर्दै आएको छ। परियोजनाले सिँचाइ तथा कृषि उपकरणमा विद्युत्को प्रयोगसँगै कटानीपछिको प्रशोधन, भण्डारण, प्याकेजिङ र बजार पहुँच विस्तारमा सहयोग गर्दै आएको छ।

चन्दननाथ नगरपालिका–८ स्यालबाडाकी रैथाने बाली, फलफूल तथा तरकारी कृषक समूहकी माया रानाका अनुसार परियोजनाको सहयोगपछि स्थानीय तथा रैथाने बालीको खेती विस्तार गर्न र उत्पादन सहकारीमार्फत बजारमा पुर्‍याउन सहज भएको छ।