मध्यावधि हारपछि सन् २०२८ को राष्ट्रपति दौड तीव्र, भान्सको विकल्पमा रुबियोको चर्चा

वासिङ्टन । अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको रिपब्लिकन पार्टीले ठूलो पराजय बेहोरेपछि सन् २०२८ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनका लागि राजनीतिक समीकरण फेरिन थालेको छ। निर्वाचन परिणामले ट्रम्प प्रशासनको राजनीतिक शक्ति कमजोर बनाएको छ भने रिपब्लिकन पार्टीभित्र उनको उत्तराधिकारी को बन्ने भन्ने प्रतिस्पर्धा पनि चर्काएको छ। अर्कोतर्फ, डेमोक्रेटिक पार्टीमा नयाँ पुस्ताका नेतादेखि पूर्वराष्ट्रपतिका उम्मेदवारसम्मले आगामी निर्वाचनका लागि सम्भावित दाबेदारका रूपमा आफ्नो स्थान बनाउन थालेका छन्।

Watch On

नोभेम्बर ३ मा सम्पन्न मध्यावधि निर्वाचनमा डेमोक्रेटिक पार्टीले प्रतिनिधिसभा र सिनेट दुवैमा बहुमत हासिल गरेको छ। ट्रम्पको नेतृत्व, इरानसँगको युद्ध र महँगीप्रति मतदाताको असन्तुष्टि निर्वाचन परिणाममा प्रतिबिम्बित भएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। रिपब्लिकनले सिनेटका सात सिट, प्रतिनिधिसभाका २५ सिट र पाँच गभर्नर पद गुमाएको प्रारम्भिक विवरण छ। यसलाई ट्रम्पको नेतृत्वप्रतिको मतदाताको अस्वीकारका रूपमा विश्लेषण गरिएको छ।

मध्यावधि निर्वाचनको परिणामले तत्कालीन राजनीतिक शक्ति सन्तुलन मात्र बदलेको छैन, सन् २०२८ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनका लागि दुवै दलको उम्मेदवारी छनोटलाई समेत प्रभावित पारेको छ। अमेरिकामा मध्यावधि निर्वाचनलाई राष्ट्रपतिको कार्यसम्पादनप्रतिको जनमत संग्रहका रूपमा लिने गरिन्छ। त्यसैले यसपटकको पराजयलाई ट्रम्प प्रशासनको लोकप्रियतामा आएको गिरावट र रिपब्लिकन पार्टीको आगामी नेतृत्वका लागि नयाँ चुनौतीका रूपमा हेरिएको छ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले अर्को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा उम्मेदवारी दिन पाउने संवैधानिक सीमा रहेकाले रिपब्लिकन पार्टीमा अबको नेतृत्व कसले गर्ने भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण बनेको छ। पार्टीभित्र ट्रम्पको राजनीतिक प्रभाव कायमै रहे पनि उनको समर्थन प्राप्त गर्ने नेतामात्रै आगामी उम्मेदवार बन्ने अवस्था नरहेको मध्यावधिको परिणामले देखाएको छ।

भान्सको राजनीतिक भविष्यमा प्रश्न, ट्रम्पको अनिश्चित सङ्केत

रिपब्लिकन पार्टीबाट सम्भावित राष्ट्रपतीय उम्मेदवारका रूपमा सबैभन्दा बढी चर्चामा रहेका व्यक्ति उपराष्ट्रपति जे.डी. भान्स हुन्। ट्रम्पका निकट सहयोगी तथा प्रशासनका प्रमुख अनुहारका रूपमा रहेका भान्सलाई यसअघि सन् २०२८ को निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीको स्वाभाविक उत्तराधिकारीका रूपमा हेरिएको थियो। तर मध्यावधि निर्वाचनमा पार्टीले बेहोरेको पराजय र इरान युद्धबारे उनको अभिव्यक्तिले उनको राजनीतिक भविष्यलाई अनिश्चित बनाएको छ।

भान्सले रिपब्लिकनको पराजयको प्रमुख कारण इरानसँगको युद्ध भएको बताएका छन्। उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समा युद्धका कारण सिनेटको नियन्त्रण गुमाउनुपरेको टिप्पणी गरेका थिए। यसबाट ट्रम्प प्रशासनको युद्धनीतिले पार्टीलाई चुनावी क्षति पुर्‍याएको उनको निष्कर्ष देखिन्छ। तर उनी आफै ट्रम्प प्रशासनका उपराष्ट्रपति भएकाले युद्धको निर्णय र त्यसको परिणामबाट पूर्णतः अलग रहन सक्ने अवस्था छैन।

भान्सको अभिव्यक्तिपछि ट्रम्पले पनि उनको सम्भावित राष्ट्रपतीय उम्मेदवारीबारे अनिश्चितता व्यक्त गरेका छन्। पत्रकारहरूले सन् २०२८ मा भान्स उम्मेदवार बन्ने सम्भावनाबारे सोध्दा ट्रम्पले उनी उम्मेदवार नबन्न पनि सक्ने बताएका थिए। ट्रम्पले भान्ससँग विभिन्न विषयमा कुराकानी हुने गरेको उल्लेख गर्दै आगामी निर्वाचनमा कसले उम्मेदवारी दिन्छ भन्ने अहिले नै निश्चित नभएको सङ्केत गरेका थिए।

ट्रम्पले भान्सको इरान युद्धसम्बन्धी टिप्पणीलाई सार्वजनिक रूपमा अस्वीकार नगरे पनि उनको अभिव्यक्तिले दुई नेताबीचको राजनीतिक सम्बन्ध र आगामी नेतृत्वको प्रश्नलाई चर्चामा ल्याएको छ। भान्सले युद्धको राजनीतिक क्षतिलाई औँल्याउनु र ट्रम्पले उनको उम्मेदवारीबारे निश्चित समर्थन नजनाउनु संयोगमात्र नभई रिपब्लिकन पार्टीभित्र उत्तराधिकारको प्रतिस्पर्धा सुरु भएको सङ्केतका रूपमा हेरिएको छ।

भान्सको सम्भावना कमजोर देखिन थालेसँगै विदेशमन्त्री मार्को रुबियोको नाम रिपब्लिकन पार्टीभित्र बलियो विकल्पका रूपमा अघि आएको छ। ट्रम्प प्रशासनमा प्रभावशाली भूमिका निर्वाह गरिरहेका रुबियो विदेशनीति र राष्ट्रिय सुरक्षाका विषयमा पार्टीको परम्परागत धारसँग नजिक मानिन्छन्। ट्रम्पले यसअघि पनि भान्स र रुबियोबीच आफ्नो उत्तराधिकारी बन्न प्रतिस्पर्धा हुन सक्ने सङ्केत गरेका थिए। त्यसैले आगामी निर्वाचनमा ट्रम्पको समर्थन कसले प्राप्त गर्छ भन्ने विषय रिपब्लिकन पार्टीको उम्मेदवारी छनोटमा महत्त्वपूर्ण बन्ने देखिन्छ।

रुबियोबाहेक फ्लोरिडाका गभर्नर रोन डिसान्टिस र टेक्सासका सिनेटर टेड क्रुज पनि सम्भावित उम्मेदवारका रूपमा चर्चामा छन्। डिसान्टिसले यसअघि नै राष्ट्रपतीय उम्मेदवारीको अनुभव हासिल गरिसकेका छन्। सन् २०२४ को रिपब्लिकन प्राथमिक निर्वाचनमा उनी ट्रम्पका प्रमुख प्रतिस्पर्धी थिए। मध्यावधि निर्वाचनमा रिपब्लिकनको राष्ट्रिय पराजय भए पनि आफ्नो राज्यमा पार्टीले सफलता हासिल गरेको भन्दै उनले आफ्नो राजनीतिक आधार सुरक्षित रहेको सन्देश दिएका छन्।

क्रुजले पनि सन् २०२८ को उम्मेदवारीको सम्भावना खुला राखेका छन्। उनी सन् २०१६ को रिपब्लिकन प्राथमिक निर्वाचनमा ट्रम्पका प्रमुख प्रतिस्पर्धीमध्ये एक थिए। त्यसबेला ट्रम्पसँग पराजित भए पनि पार्टीभित्र उनको प्रभाव कायम छ। ट्रम्पका आलोचक तथा न्युजर्सीका पूर्वगभर्नर क्रिस क्रिस्टीको नामसमेत सम्भावित दाबेदारका रूपमा चर्चामा आएको छ।

यद्यपि, यी नेताहरूका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती ट्रम्पको राजनीतिक प्रभाव हुनेछ। ट्रम्पले कसलाई समर्थन गर्छन् भन्ने विषयले रिपब्लिकन पार्टीको प्राथमिक निर्वाचनमा निर्णायक भूमिका खेल्न सक्छ।

तर मध्यावधिको पराजयपछि ट्रम्पको समर्थन मात्र पर्याप्त नहुने र मतदातामाझ आफ्नो छुट्टै राजनीतिक विश्वसनीयता स्थापित गर्नुपर्ने दबाब सम्भावित उम्मेदवारमाथि परेको छ।

डेमोक्रेटिक पार्टीमा ओसोफको उदय, ओबामासँग तुलना

रिपब्लिकन पार्टीमा उत्तराधिकारीको बहस चलिरहँदा डेमोक्रेटिक पार्टीमा भने आगामी राष्ट्रपतीय निर्वाचनका लागि नयाँ पुस्ताका नेताहरूको चर्चा बढेको छ। जर्जियाका ३९ वर्षीय सिनेटर जोन ओसोफ यसमध्ये सबैभन्दा चर्चित अनुहार बनेका छन्।

नोभेम्बर ३ को निर्वाचनमा उनले ट्रम्पको समर्थन प्राप्त रिपब्लिकन उम्मेदवार माइक कोलिन्सलाई पराजित गर्दै सिनेटमा पुनःनिर्वाचित भएका छन्। सन् २०२४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा ट्रम्पले दुई प्रतिशत मतान्तरले जितेको जर्जियामा ओसोफले आफ्नो सिट जोगाउनुलाई डेमोक्रेटिक पार्टीका लागि महत्त्वपूर्ण राजनीतिक सफलता मानिएको छ।

युवा छवि, प्रभावशाली भाषणशैली र चुनावी सफलताका कारण उनको तुलना पूर्वराष्ट्रपति बाराक ओबामासँग हुन थालेको छ। ओबामाले पनि युवा नेतृत्व, प्रभावशाली सार्वजनिक अभिव्यक्ति र परिवर्तनको नारामार्फत राष्ट्रिय राजनीतिमा आफ्नो स्थान स्थापित गरेका थिए। ओसोफको विजयले डेमोक्रेटिक पार्टीमा आगामी नेतृत्वका लागि नयाँ सम्भावना खोलेको विश्लेषण गरिएको छ।

तर ओसोफले आफूलाई राष्ट्रपतिको दौडमा सहभागी हुने कुनै रुचि नरहेको बताउँदै आएका छन्। उनको प्राथमिकता सिनेटमा आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्नु रहेको बताइए पनि निर्वाचनपछि बढेको राजनीतिक प्रभावले उनलाई सन् २०२८ को सम्भावित उम्मेदवारको सूचीमा राखेको छ।

डेमोक्रेटिक पार्टीबाट पूर्वउपराष्ट्रपति तथा सन् २०२४ की राष्ट्रपतीय उम्मेदवार कमला ह्यारिस पनि सम्भावित दाबेदार हुन्। सन् २०२४ मा ट्रम्पसँग पराजित भए पनि पार्टीभित्र उनको राजनीतिक आधार र राष्ट्रिय पहिचान कायम छ। उनले आफू फेरि उम्मेदवार बन्ने वा नबन्ने निर्णय नगरे पनि पार्टीको आगामी दिशा तय गर्न भूमिका खेल्ने बताएकी छन्। यसले उनको राजनीतिक सक्रियता आगामी निर्वाचनसम्म जारी रहने सङ्केत गरेको छ।

पेन्सिलभेनियाका गभर्नर जोश शापिरो पनि डेमोक्रेटिक पार्टीभित्र प्रभावशाली सम्भावित उम्मेदवार मानिन्छन्। स्विङ स्टेटका रूपमा चिनिने पेन्सिलभेनियामा उनको चुनावी सफलता र शासन सञ्चालनको अनुभवले उनलाई राष्ट्रिय राजनीतिमा स्थापित गरेको छ। उनले भने सन् २०२८ को उम्मेदवारीबारे तत्काल घोषणा नगरी पार्टीले जनताको अपेक्षाअनुसार काम गरेर देखाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

क्यालिफोर्नियाका निवर्तमान गभर्नर गेभिन न्युसम र इलिनोइसका गभर्नर जेबी प्रिट्जकर पनि सम्भावित उम्मेदवारको सूचीमा छन्। न्युसम ट्रम्पका मुखर आलोचकका रूपमा परिचित छन्। ट्रम्प प्रशासनका नीतिको विरोध गर्दै राष्ट्रिय राजनीतिमा आफ्नो पहिचान विस्तार गरिरहेका उनी डेमोक्रेटिक पार्टीको प्रगतिशील र उदारवादी दुवै धारसँग संवाद गर्न सक्ने नेताका रूपमा प्रस्तुत हुन खोजिरहेका छन्। प्रिट्जकर भने ठूला राज्यको शासन सञ्चालनको अनुभव र पार्टीभित्रको आर्थिक तथा राजनीतिक पहुँचका कारण चर्चामा छन्।

मेरिल्यान्डका गभर्नर वेस मुर, एरिजोनाका सिनेटर मार्क केली र केन्टकीका गभर्नर एन्डी बेशियर पनि सम्भावित उम्मेदवारका रूपमा अघि आएका छन्। मुरलाई नयाँ पुस्ताको नेतृत्वका रूपमा हेरिएको छ भने पूर्वअन्तरिक्षयात्रीसमेत रहेका केलीको राष्ट्रिय सुरक्षा र सैनिक पृष्ठभूमि उनको राजनीतिक पहिचान हो। बेशियरले रिपब्लिकन प्रभाव रहेको केन्टकीमा डेमोक्रेटिक गभर्नरका रूपमा सफलता हासिल गरेका छन्।

एसोसिएटेड प्रेसका अनुसार केली र बेशियरले सम्भावित राष्ट्रपतीय अभियानका लागि कर्मचारी तथा सहयोगीहरूसँग प्रारम्भिक छलफलसमेत गरेका छन्। यसले डेमोक्रेटिक पार्टीमा उम्मेदवारीको प्रतिस्पर्धा औपचारिक घोषणा हुनुअघि नै आन्तरिक तयारी सुरु भएको देखाउँछ।

नयाँ पुस्ता र प्रगतिशील धारको चुनौती

डेमोक्रेटिक पार्टीभित्र सन् २०२८ को निर्वाचनलाई पुराना स्थापित नेताहरूको प्रतिस्पर्धाका रूपमा मात्र सीमित नराख्नुपर्ने आवाज पनि बलियो हुँदै गएको छ। विशेषगरी युवा मतदाता र प्रगतिशील समूहले पार्टीको नेतृत्वमा नयाँ पुस्तालाई अवसर दिनुपर्ने माग गरिरहेका छन्।

न्युयोर्ककी सांसद अलेक्जान्ड्रिया ओकासियो–कोर्टेज प्रगतिशील धारको सम्भावित नेताका रूपमा चर्चामा छिन्। स्वास्थ्य सेवा, आर्थिक असमानता, श्रमिक अधिकार र जलवायु परिवर्तनका विषयमा स्पष्ट धारणा राख्ने उनी युवा मतदातामाझ लोकप्रिय छिन्। उनको सम्भावित उम्मेदवारीले पार्टीभित्रको परम्परागत मध्यमार्गी धार र प्रगतिशील समूहबीचको बहसलाई थप तीव्र बनाउन सक्छ।

न्युजर्सीका सिनेटर कोरी बुकर, सिकागोका पूर्वमेयर रहम इमानुएल र मिशिगनका नवनिर्वाचित सिनेटर अब्दुल एल–सयदको नाम पनि सम्भावित उम्मेदवारका रूपमा जोडिन थालेको छ। बुकरले निर्वाचनपछि दिएको विजय सम्बोधनमा नयाँ राजनीतिक अभियानको सङ्केत गरेका छन्। यसलाई आगामी राष्ट्रपतीय निर्वाचनका लागि आफ्नो राजनीतिक उपस्थिति विस्तार गर्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।

डेमोक्रेटिक पार्टीका लागि अहिलेको मुख्य चुनौती ट्रम्पविरोधी जनमतलाई मात्र आधार बनाएर आगामी निर्वाचन जित्ने रणनीति पर्याप्त नहुने तथ्य हो। मध्यावधिमा रिपब्लिकनको पराजयले डेमोक्रेटिक पार्टीलाई अवसर दिए पनि त्यसलाई राष्ट्रपतीय निर्वाचनसम्म कायम राख्न अर्थतन्त्र, आप्रवासन, स्वास्थ्य सेवा, राष्ट्रिय सुरक्षा र विदेशनीतिमा स्पष्ट विकल्प प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ।

मागा गठबन्धन कमजोर, तर ट्रम्पको प्रभाव कायमै

सन् २०१६ र २०२४ मा ट्रम्पलाई सत्तामा पुर्‍याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको ‘मेक अमेरिका ग्रेट अगेन’ (मागा) गठबन्धन मध्यावधि निर्वाचनमा कमजोर देखिएको छ। महँगी, इरान युद्ध र ट्रम्प प्रशासनप्रतिको असन्तुष्टिले परम्परागत रूपमा रिपब्लिकनको प्रभाव रहेका क्षेत्रमा समेत डेमोक्रेटिक उम्मेदवारलाई फाइदा पुगेको विश्लेषण गरिएको छ।

मागा आन्दोलन ट्रम्पको व्यक्तिगत राजनीतिक प्रभाव, राष्ट्रवादी विचारधारा र परम्परागत राजनीतिक संस्थाप्रतिको असन्तुष्टिमा आधारित छ। त्यसैले मध्यावधिमा पार्टीले पराजय बेहोर्दैमा ट्रम्पको प्रभाव समाप्त भएको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। रिपब्लिकन पार्टीभित्र अझै पनि ट्रम्पको समर्थन प्राप्त गर्नुलाई उम्मेदवारीको महत्त्वपूर्ण आधार मानिन्छ।

तर आगामी निर्वाचनमा पार्टीको पराजयको जिम्मेवारी कसले लिने र त्यसबाट कसरी बाहिर निस्कने भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण हुनेछ। भान्सले इरान युद्धलाई चुनावी हारको कारण औँल्याउनु, ट्रम्पले उनको सम्भावित उम्मेदवारीबारे अनिश्चितता देखाउनु र रुबियोलगायतका नेताहरूको नाम चर्चामा आउनुले रिपब्लिकन पार्टीभित्र एउटै उत्तराधिकारीमा सहमति बन्ने अवस्था नरहेको देखाउँछ।

अर्कोतर्फ, डेमोक्रेटिक पार्टीले पनि मध्यावधिको सफलतालाई सन् २०२८ को राष्ट्रपतीय निर्वाचन जित्ने सुनिश्चित आधारका रूपमा लिन सक्ने अवस्था छैन। पार्टीभित्र ह्यारिसजस्ता अनुभवी नेतादेखि ओसोफ, ओकासियो–कोर्टेज र वेस मुरजस्ता नयाँ पुस्ताका नेतासम्मको प्रतिस्पर्धा हुन सक्ने देखिन्छ। यसले उम्मेदवारी छनोटमा पुस्तान्तरण, वैचारिक दिशा र चुनाव जित्न सक्ने क्षमताबीच सन्तुलन खोज्नुपर्ने चुनौती खडा गरेको छ।

सन् २०२८ को दौडमा के हुनेछ निर्णायक?

अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचनको प्राथमिक चरण सुरु हुन अझै समय बाँकी रहे पनि दुवै दलका सम्भावित उम्मेदवारले आफ्नो राजनीतिक आधार विस्तार गर्ने प्रयास थालिसकेका छन्। प्राथमिक निर्वाचनमा पार्टीका मतदाताले उम्मेदवार छनोट गर्ने भएकाले राष्ट्रिय लोकप्रियतासँगै राज्यस्तरको सङ्गठन, आर्थिक स्रोत, प्रभावशाली नेताहरूको समर्थन र पार्टीभित्रको स्वीकार्यता निर्णायक हुनेछन्।

रिपब्लिकन पार्टीका लागि ट्रम्पको उत्तराधिकारी चयन सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक प्रश्न बनेको छ। भान्सले आफ्नो राजनीतिक पहिचान ट्रम्पबाट अलग स्थापित गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने कुराले उनको सम्भावित उम्मेदवारी निर्धारण गर्न सक्छ। रुबियोले ट्रम्प प्रशासनको उपलब्धिलाई आफ्नो पक्षमा प्रयोग गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने अर्को महत्त्वपूर्ण प्रश्न हो। डिसान्टिस र क्रुजका लागि पनि पार्टीभित्रको पुरानो प्रतिस्पर्धा र ट्रम्पको प्रभावबीच आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्नु चुनौती हुनेछ।

डेमोक्रेटिक पार्टीका लागि भने सन् २०२४ को पराजयबाट पाठ सिकेर नयाँ नेतृत्व र चुनावी रणनीति तय गर्नु मुख्य विषय हुनेछ। ह्यारिसले पुनः उम्मेदवारी दिने निर्णय गर्छिन् कि गर्दिनन्, ओसोफले आफ्नो अनिच्छाका बाबजुद राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा प्रवेश गर्छन् कि गर्दैनन् र न्युसम, शापिरो तथा प्रिट्जकरमध्ये कसले बलियो राजनीतिक आधार बनाउँछन् भन्ने विषयले आगामी प्रतिस्पर्धाको दिशा निर्धारण गर्नेछ।

मध्यावधि निर्वाचनले ट्रम्पको राजनीतिक विरासत र रिपब्लिकन पार्टीको भावी नेतृत्वमाथि प्रश्न उठाएको छ भने डेमोक्रेटिक पार्टीलाई पुनरागमनको अवसर दिएको छ। तर अहिले चर्चामा रहेका नाममध्ये को अन्तिम उम्मेदवार बन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न हतार हुनेछ। आगामी दुई वर्षमा अर्थतन्त्रको अवस्था, इरान युद्धको परिणाम, ट्रम्प प्रशासनको लोकप्रियता र दुवै दलको आन्तरिक समीकरणले उम्मेदवारीको दौडलाई थप प्रभावित पार्नेछन्।

यस अर्थमा सन् २०२८ को अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचनको प्रतिस्पर्धा ट्रम्पको उत्तराधिकारी को बन्ने भन्ने रिपब्लिकन पार्टीको प्रश्नमा मात्र सीमित छैन। यो ट्रम्पपछिको अमेरिकी दक्षिणपन्थी राजनीतिले कस्तो दिशा लिन्छ र डेमोक्रेटिक पार्टीले कस्तो नेतृत्वमार्फत पुनरागमन गर्छ भन्ने दुई फरक राजनीतिक धारको प्रतिस्पर्धा पनि हुनेछ। मध्यावधिको परिणामले त्यसको प्रारम्भिक शक्ति सन्तुलन बदलेको छ, तर अन्तिम फैसला अमेरिकी मतदाताले नै गर्नेछन्।

स्रोत : एसोसिएटेड प्रेस (एपी), रोयटर्स, द वासिङ्टन पोस्ट, वासिङ्टन एक्जामिनर र जर्जिया पब्लिक ब्रोडकास्टिङ।