नवदुर्गासँग जोडिएको मोहनी नखः उल्लासपूर्वक मनाए नेवार समुदायले

भक्तपुर। भक्तपुरका नेवार समुदायले विजयादशमीका अवसरमा मोहनी नखः उल्लासपूर्वक मनाएका छन्। नवदुर्गा भवानीको आराधनासँग जोडिएको यस पर्वमा नेवार समुदायले मान्यजनको हातबाट मोहनी सिःनं अर्थात् कालो टीका, रातो टीका र जमरा ग्रहण गरेका छन्।

Watch On

नेवार समुदायमा मोहनी नखःका अवसरमा कालो टीका लगाउने विशेष परम्परा छ। महानवमीका दिन घरघरमा बालिएको दियोमाथि अर्को पाला राखेर जम्मा भएको कालो ध्वाँसोलाई मोहनी सिःनं अर्थात् कालो टीकाका रूपमा प्रयोग गर्ने गरिन्छ।

विजयादशमीका दिन बल र विजयको प्रतीकका रूपमा रातो अक्षता, जमरा र निधारको बीचमा मोहनी सिःनं लगाएर मोहनी नखः मनाउने परम्परा रहेको संस्कृतकर्मी प्रकाश कायस्थले जानकारी दिए।

उनका अनुसार असत्यमाथि सत्यको विजयको उत्सवका रूपमा मनाइने यस दिनलाई त्रिपुरासुन्दरी भगवती प्रकट भई महिषासुर दैत्यलाई मोहनी लगाएर लठ्याई वध गरेको दिनका रूपमा लिने गरिन्छ। मोहनी सिःनंलाई तान्त्रिक तथा मोहनी शक्तिको प्रतीकका रूपमा ग्रहण गर्ने धार्मिक र सांस्कृतिक मान्यता रहेको उनले बताए।

विजयादशमीको शुभ साइतमा घरघरमा कालो टीका लगाएपछि भक्तपुरवासी ब्रह्मायणी मन्दिरमा पूजा तथा दर्शन गर्न जाने परम्परा छ। यही परम्पराअनुसार आज दिनभरि र रातिसम्म ब्रह्मायणी मन्दिरमा भव्य मेला लागेको छ।

हजारौँ दर्शनार्थी बाजागाजासहित शक्तिपीठका रूपमा पूजिने ब्रह्मायणी देवीको दर्शन तथा पूजा गर्न पुगेका छन्। नेवार समुदायले कालो टीकालाई धार्मिक, सांस्कृतिक र तान्त्रिक शक्तिसँग जोडेर ग्रहण गर्ने गरेको कायस्थले बताए।

आज मध्यराति तलेजुमा खड्ग जात्रा सम्पन्न भएपछि मात्रै मोहनी नखः विधिवत् रूपमा समापन हुने उनले जानकारी दिए। राति ब्रह्मायणीबाट नवदुर्गा देवगण तलेजु पुगेर नवदुर्गाकी दिदीका रूपमा मानिने तलेजु भवानीलाई ढोग गर्ने र मन्त्र सिद्ध गर्ने परम्परा छ।

त्यसपछि नवदुर्गा तथा खड्ग जात्रा गरी तलेजुलाई बोकेर भव्य जात्रा निकालिन्छ। तलेजुको वाहन सेतो घोडालाई अघि लगाउँदै नगर परिक्रमा गरेपछि मोहनी नखः सम्पन्न हुने कायस्थले बताए।

मोहनी नखः कहिलेदेखि सुरु भयो भन्ने यकिन तथ्य नभए पनि दसैँमा खड्गयात्रा (पायाः) निकाल्ने चलन रहेकाले नेपालमा तन्त्रयानको प्रादुर्भावसँगै यसको परम्परा सुरु भएको मान्यता छ। राजा हरिसिंहदेवले नेपाल संवत् ४४४ मा भारतबाट तलेजु भवानीलाई नेपाल ल्याएपछि मोहनी नखः मनाउन थालिएको भन्ने भनाइ पनि प्रचलित छ।

मोहनी नखःको अर्को विशेषता मोहनी सिःनं हो। यस अवसरमा नेवार समुदायमा निम्तो आएका ठाउँमा छोरीचेलीलाई बोलाएर भोज खुवाउने ‘नखत्या’ जाने चलनसमेत छ। बौद्ध धर्मावलम्बीले पनि मोहनी नखःलाई आफ्नै धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वका साथ मनाउने गरेका छन्।