उत्तम साइतमा लगाइयो भाइटीका

काठमाडौँ । यमपञ्चक अर्थात् तिहारको अन्तिम दिन आज दाजुभाइले दिदीबहिनीबाट टीका ग्रहण गरी भाइटीका पर्व मनाएका छन् । नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले निर्धारण गरेको उत्तम साइत बिहान ११ः०७ बजे देशभर भाइटीका लगाइएको हो ।

Watch On

समितिका अनुसार यस वर्ष भाइटीका लगाइदिने दिदीबहिनी पूर्व र लगाइमाग्ने दाजुभाइ पश्चिम फर्किएर टीका लगाउने विधि निर्धारण गरिएको थियो । यसो गर्दा वृश्चिक राशिमा रहेका चन्द्रमा दाहिने पर्ने धार्मिक मान्यता छ ।

भाइटीका कात्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन मनाइन्छ । यसलाई यमद्वितीया पनि भनिन्छ । दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको दीर्घायु, आरोग्य, सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै सप्तरङ्गी वा पञ्चरङ्गी टीका लगाइदिने परम्परा छ ।

टीका लगाउँदा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई तेलको धाराले छेक्ने, मखमली, सयपत्री र गोदावरीलगायत फूलका माला पहिर्‍याउने तथा ओखर, कटुस, मरमसला र सेलरोटीलगायत परिकार दिने गर्छन् । दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई आफ्नो गच्छेअनुसार दक्षिणा र उपहार दिएर सम्मान प्रकट गर्ने चलन छ ।

धर्मशास्त्रीय मान्यताअनुसार रातो, सेतो, पहेँलो, हरियो र नीलो गरी पाँच रङका टीका लगाउने प्रचलन रहे पनि पछिल्लो समय सात रङको टीका लगाउने चलन व्यापक बनेको छ ।

भाइटीकाका दिन दिदीबहिनी नहुनेका लागि काठमाडौँको रानीपोखरीस्थित बालगोपालेश्वर मन्दिर खुला गरिएको छ । वर्षमा एकपटक भाइटीकाका दिन मात्र खुल्ने यस मन्दिरमा दिदीबहिनी वा दाजुभाइ नहुनेले पूजा, दर्शन गरी टीका लगाउने गर्छन् ।

त्यस्तै, जयवागेश्वरीस्थित खञ्जनेश्वर महादेव मन्दिरमा पनि दिदीबहिनी वा दाजुभाइ नहुनेले पूजा, दर्शन गरी टीका लगाउने परम्परा छ ।

नेवार समुदायले भने भाइटीकालाई किजापूजाका रूपमा मनाउँछन् । कुल परम्परा र स्थानीय चलनअनुसार नेवार समुदायमा किजापूजा फरकफरक दिनमा मनाउने गरिन्छ । भक्तपुरका अधिकांश नेवार समुदायले भने तलेजु मन्दिरका पुजारी र ज्योतिषीको निर्णयअनुसार अघिल्लो दिन नै किजापूजा गरेका छन् ।