रवि–मोदी ‘डिप्लोम्याटिक डिपार्चर’

काठमाडौँ । रास्वपा सभापति रवि लामिछाने भारत भ्रमणका क्रममा रहँदा धेरैको चासो थियो– भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग भेट हुन्छ वा हुँदैन । भेट निश्चित थियो, पूर्वनिर्धारित थियो। भ्रमणको तेस्रो दिन आज भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले रास्वपा सभापति रवि लामिछानेलाई हैदरावाद हाउसमा स्वागत गरे । 

जब रवि र मोदीबीच भेटवार्ता भयो भन्ने समाचार सार्वजनिक भयो– आम चासो देखियो– उनीहरुका बीचमा के कुरा भयो ? 

Watch On

भारतको सत्तारुढ दल भारतीय जनता पार्टी भाजपा अध्यक्ष नितिन नवीनको निमन्त्रणामा पाँच सदस्यीय प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्दै नयाँ दिल्ली गएका हुन्–नेपालको सत्तारुढ दल रास्वपा सभापति रवि लामिछाने । 

नेपाली प्रतिनिधिमण्डललाई मोदीले आफ्नो कार्यालयमा स्वागत गरे । दुवै देशका प्रतिनिधिमण्डललाई सँगै राखेर रवि र मोदीबीच भेटवार्ता भयो । भेटवार्तामा भारतीय पक्षबाट सहभागी प्रतिनिधिहरुलाई हेर्दा पनि थाहा हुन्छ कि, भारतले रविको भ्रमणलाई कति महत्व दिएको थियो भनेर । मोदीसँगै भेटवार्तामा सहभागी थिए– भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकर, सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभल अनि भारतीय विदेश सचिव बिक्रम मिश्री । 

भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले सामाजिक सञ्जालमार्फत रास्वपा सभापति रवि लामिछानेसँग भेट्न पाउँदा अत्यन्त खुसी लागेको बताएका छन् । सँगै उनले साझा र समृद्ध भविष्यका लागि मिलेर नजिकबाट काम गर्ने रविको इच्छालाई पनि उनले स्वागत र समर्थन गरेका छन् । 

नेपाली भाषामै ट्विट गर्दै मोदीले नेपालको नयाँ सरकारसँग सहकार्य गर्न भारत प्रतिबद्ध रहेको पनि उल्लेख गरेका छन् । 

उनले लेखेका छन् – नेपालको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति श्री रवि लामिछानेसँग भेट्न पाउँदा अत्यन्त खुशी लागेको छ । साझा र समृद्ध भविष्यका लागि मिलेर नजिकबाट काम गर्ने उहाँको इच्छालाई म हार्दिक स्वागत गर्दछु र पूर्ण रूपमा समर्थन गर्दछु । 

हाम्रो ‘नेबरहुड फस्र्ट’ (छिमेकी पहिलो) नीतिअन्तर्गत नेपाल एक प्राथमिकता प्राप्त साझेदार राष्ट्र हो । नयाँ सरकारसँग सहकार्य गर्दै दुई देशबीचको विशेष तथा बहुआयामिक सम्बन्धलाई अझ उच्च स्तरमा पुर्याउने अपेक्षा र प्रतिबद्धता राखेका छौँ ।

नेपालमा नयाँ चुनावपछि अहिले रास्वपाको एकल बहुमतको सरकार छ । भारतमा भाजपाको सरकार छ । भाजपाकै निमन्त्रणामा रवि नयाँ दिल्ली गएका हुन् । यस कारण पनि रविको यो भ्रमण महत्वपूर्ण छ । रविको यो भ्रमण यसकारण पनि महत्वपूर्ण छ कि, चुनावपछि रविको यो पहिलो विदेश भ्रमण हो । रविले नयाँ दिल्लीमा जो जसँग भेटवार्ता गरे, त्यसले पनि यो भ्रमणको महत्व प्रष्ट पार्छ । 

भारतका प्रधानमन्त्री मोदीसँगको भेटपछि रास्वपा सभापति रवि लामिछानेले पनि मोदीसँग उपलब्धीमूलक छलफल भएको बताएका छन् । मोदीको ट्विलाई कोट गर्दै उनले अब दुई देशका बीचमा विकास कूटनीति अर्थात ‘डेभलप्मेन्ट डिप्लोमेसी’ सुरु हुने उल्लेख गरेका छन् । 

यी दुवै नेताहरुको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ कि– हैदरावादमा अत्यन्त सौहार्दपूर्ण र उपलब्धिमूलक छलफल भएको छ । 

यति मात्रै होइन, करिव एक घण्टा लामो भेटवार्ताले नेपाल र भारतका बीचमा नयाँ सम्बन्ध, नयाँ सहकार्य र नयाँ यात्राका लागि मार्ग प्रशस्त गरेको छ । 

‘डेभलप्मेन्ट डिप्लोमेसी’ के हो ? यसको परिभाषा रविले भारत पुगेको दोस्रो दिन नै हिन्दुस्तान टाइम्समा प्रकाशित लेखमार्फत दिइसकेका छन् । विकासको बाटोमा बामे सरिरहेको नेपाल र विश्व अर्थतन्त्रकै उदियमान भारतका बीचमा अब विकास कूटनीति सुरु हुनुपर्ने रविको तर्क छ । 

रविले भनिसकेका छन्– भारतसँग नेपाल तिनतिरबाट जोडिएको छ । तर, भारतले जुन गतिमा आर्थिक विकास गरिरहेको छ, त्यसमा भने नेपाल अझै जोडिन सकेको छैन । त्यसैले नेपाल केवल सिमाना मात्र जोड्न चाहँदैन, सिङ्गो अर्थतन्त्रसँग जोडिन चाहन्छ– रविको भनाइ छ । त्यसका लागि नेपालबाट भारतीय सहरमा सिधा उडान, डिजिटल करिडोर स्थापना, सिमानामा रासायनिक मल कारखाना स्थापना जस्ता महत्वपूर्ण विषय रविले उजागर गरेका छन् । ऊर्जा, सूचना प्रविधि, डिजिटल भुक्तानी, फिनटेक र क्रस बोर्डर  प्लेटफर्महरूमा सहकार्य गर्न नेपालले चाहेको पनि रविले स्पष्ट पारेका छन् । हिमालयका चुचुराहरूदेखि जनकपुर, लुम्बिनी र बोधगयाका पवित्र सर्किटहरूसम्म निर्भर दुवै देशको पर्यटनलाई पर्यटन सर्किटमार्फत जोड्न सकियो भने त्यसबाट दुवै देशले लाभ लिन सक्ने रविको बुझाइ छ । 

भेटमा सहभागी नेपाली प्रतिनिधि मण्डलका सदस्यहरुका अनुसार, यी सबै विषयमा खुलेर वार्ता भएको छ । अविश्वासको अन्त्य गर्दै सम्बन्ध सुधार गर्न दुवै देशका नेता तयार देखिएका छन् । रविको प्रस्तावलाई मोदीले स्वागत र समर्थन गरेका छन् । 

रवि र मोदीबीचको भेटवार्ताले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्याएको छ । 

हो, रविको यो भ्रमणमा कुनै सहमति वा सम्झौता हुने तालिका नै थिएन । त्यसैले लिखित रुपमा कुनै सहमति हुने कुरै भएन । मोदीसँगको वार्तामा पनि कुनै लिखित सहमति भएन । तर, यो वार्ताले अविश्वास हटाउन र आत्मीयता बढाउन यति ठूलो सहयोग गरेको छ कि, त्यसको नतिजा छिट्टै देखिने छ र कालान्तरसम्म रहिरहने छ ।  

रवि नेपालको रुलिङ पार्टीका सभापति हुन् । त्यसैले पनि भारतले रविलाई उच्च महत्व दिएको हो । रविले हिजो नै भारतीय जनता पार्टीका अध्यक्ष नितिन नवीन, भारतीय गृहमन्त्री अमित शाह र भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरसँग भेटवार्ता गरे । सबै भेटमा रविको एजेण्डा थियो– दुई देशका बीचमा रहेको अविश्वास हट्नुपर्छ, आर्थिक विकासमा सहकार्य हुनुपर्छ । भेटपछि उनीहरुबाट जुन धारणा सार्वजनिक भयो– त्यसले पनि दर्शाउँछ कि, भारतीय नेतृत्व नेपालको पछिल्लो परिवर्तनप्रति खुसी छ, नेपाल सरकारसँग मिलेर काम गर्न तयार छ, सहकार्य गर्न तयार छ । 

भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरले भनेका छन्– विकास साझेदारी र जनस्तरमै बलियो सम्बन्ध कायम गर्नेमा छलफल केन्द्रित भयो । 

भाजपा अध्यक्ष नितिन नवीनले नेपाली भाषामै एक्समा लेखेका छन्– भाजपा र रास्वपा बीच पार्टी–टु–पार्टी सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउने विषयमा सार्थक छलफल भयो । भारतको गृहमन्त्रालयले पनि रास्वपा सभापति रवि लामिछाने र गृहमन्त्री अमित शाहका बीचमा आपसी सहकार्य र सम्बन्ध थप सुदृढ बनाउन महत्वपूर्ण छलफल भएको बताएको छ । 

नयाँ दिल्ली भ्रमणका क्रममा भाजपाले रास्वपा सभापति रवि लामिछानेलाई जुन स्वागत, सम्मान र महत्व दिएको छ, उत्तिकै महत्वपूर्ण वार्ता र छलफल भएका छन् । पार्टी–पार्टीका बीचमा मात्रै नभई सरकार–सरकारका बीचमा हुने सहकार्य र साझेदारीका विषयमा पनि संवाद भएका छन् । 

एउटा कुरा के स्वीकार गर्नुपर्छ पछिल्लो समय नेपाल र भारतका बीचमा अविश्वास बढेको छ । अविश्वास बढाउने मुख्य कारण सीमामा भएको भारतीय हस्तक्षेप र अतिक्रमण हो । मुख्यगरी लिपुलेक, कालापानी, लिम्पियाधुरा र सुस्तामा नेपाल र भारतका बीचमा विवाद छ । सीमा क्षेत्रकै विवादका कारण कहिलेकाहीँ खटपट देखिने गरेको छ, त्यसैले अविश्वास बढाएको छ । 

सीमा सम्बन्धी समस्या सुल्झाउनै नसकिने समस्या होइन । वार्ता र संवादबाट यो समस्या सुल्झाउन सकिन्छ । केही स्थापित मापदण्ड छन्, ऐतिहासिक दस्तावेज छन्, विगतका सन्धी र सम्झौताहरु छन् । त्यसैका कारण समस्या समाधान गर्न सकिन्छ र समाधानको बाटो भनेको कूटनीतिक संवाद नै हो । यसपालिको दिल्ली भ्रमणमा रास्वपा सभापति रवि लामिछानेले यसैमा  जोड दिएका छन्, भारतीय नेतृत्वले पनि समर्थन जनाएको छ । 

भारतले हिजो मात्रै भनेको छ– नेपाल–भारत सीमामा धेरै समस्या छैन । ९८ प्रतिशत विवाद सुल्झिसकेको छ, अब २ प्रतिशत मात्रै बाँकी छ । त्यसलाई पनि संवादबाट सुल्झाउन सकिन्छ । 

नेपाल जतिसक्दो छिटो समस्या समाधान गर्न चाहन्छ । विवाद समाधानमा भारतको पनि चाहना देखिन्छ । चाहना मिलेको छ । अब खाँचो संवादको हो । नियत सफा राख्ने हो भने विवाद समाधानमा समय लाग्ने छैन । 

जेनजी आन्दोलनले नेपाली राजनीतिको ‘प्याराडाइम सिफ्ट’ गरिदियो । फागुन २१ को चुनावी नतिजा त्यसैको प्रमाण हो । स्थापनाको चार वर्ष पनि नपुग्दै रास्वपाले सत्ता सन्चालनको अवसर पाएको छ । रास्वपा सरकारले विकास र सुशासनलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । परम्पराका नाममा चल्दै आएका केही अभ्यासलाई रास्वपा सरकारले क्रम भंग गरिदिएको छ । आन्तरिक राजनीतिमा जसरी क्रमभंगको शृंखला सुरु भएको छ, कूटनीतिमा पनि त्यसको संकेत देखिएको छ । र, त्यसको सुरुवात गरिदिएका गरिदिएका छन्– रास्वपा सभापति रवि लामिछानेले ।