दिल्लीमा रवि राप

काठमाडौँ । कहिले रोटी–बेटीको सम्बन्ध, कहिले बडाभाइ–छोटा भाइको नाम । नेपाल र भारतको सम्बन्धमा हामीले सुन्दै आएको नारा यही हो । 

आर्थिक हैसियत फरक होला, भूगोल सानो ठूलो होला, जनसंख्या थोरै धेरै होला । तर, विश्व मानचित्रमा दुवै देशको हैसियत समान हो । नेपाल र भारत दुवै सार्वभौम मुलुक हुन् । कैयौं पटक नेपाल आफैंले यस्तो ध्रुव सत्य तथ्यलाई बिर्सियो । यसलाई बिर्सिँदा कैयौं पटक दुई देशको सम्बन्धमा खटपट पनि देखियो । 

Watch On

तर, अहिले अवस्था फेरिएको छ । बुझाइ बदलिएको छ । र, पछिल्लो पटक रास्वपा सभापति रवि लामिछानेको भारत भ्रमणले विगतका कयौं मानसिकतलाई भत्काएको छ । नेपाल र भारतका बीचमा नयाँ हार्दिकता स्थापना गरेको छ । 

भारत नेपालको छिमेकी राष्ट्र हो । यी दुई देशबीच परापूर्वकालदेखिको सम्बन्ध छ । खुला सिमाना छ । आवतजावत सहज छ । भारत विश्व अर्थतन्त्रमा उदियमान छ । संसारकै तेस्रो अर्थतन्त्र बन्ने होडमा छ । सँगै रहेको नेपाल सम्भावनाले भरिएको छ । नेपालसँग जुन प्राकृतिक स्रोत छ, जुन भौगोलिक संरचना छ, नेपालको सम्पत्ति यही हो । 

उदियमान भारत र सम्भावना बोकेको नेपालका नेताहरुका बीचमा यसपालि नयाँ दिल्लीमा अत्यन्तै सौहाद्र्र, आत्मीयतापूर्ण र विश्वाससहितको वार्ता भएको छ । र, यसका संवाहक बनेका छन्– रास्वपा सभापति रवि लामिछाने । 

रवि लामिछानेको भ्रमणका दौरान नयाँ दिल्लीको दिनदयाल मार्गस्थित भाजपाको मुख्यालयदेखि हैदरावाद हाउससम्म भएका सबै भेटवार्ताले दुई देशबीचको सम्बन्धमा हालसम्मकै दरिलो र बलियो इँटा थपिदिएको छ, आपसी विश्वास र भरोसा बढाइदिएको छ । 

आफ्नो पाँच दिने भारत भ्रमणका क्रममा नयाँ दिल्ली ओर्लिए लगत्तै रास्वपा सभापति रवि लामिछानेले आफ्नो प्राथमिकता विशेष आलेखमार्फत सार्वजनिक गरेका थिए । त्यसैका आधारमा रविले सबै भेटमा आफ्ना कुरा राखे । रविले जुन अवधारणा सार्वजनिक गरेका थिए, त्यसमा भाजपा अध्यक्ष नितिन नवीन, भारतका गृहमन्त्री अमित शाह र विदेशमन्त्री एस जयशंकर मात्रै होइन, भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी पनि प्रभावित भए, र, रविले भने झैं विकासमा साझेदारी गर्न भारत उत्सुक रहेको बताए । 

हैदरावाद हाउसमा रवि र मोदीका बीचमा यति खुलेर छलफल भयो कि, यसअघि यस्तो वार्ता सायदै भएको थियो । छिमेकी देशका नेताहरुका बीचमा खुला हृदयले भेटवार्ता हुनुपर्छ, विश्वासका साथ छलफल हुनुपर्छ अनि कपटरहित संवाद हुनुपर्छ । यी तिनै कुरा रवि–मोदी वार्तामा देखियो । 

नेपालले राजनीतिक रुपमा परिवर्तनको जुन गति लिएको छ, त्यसमा भारत सन्तुष्ट छ, आशावादी छ । यो कुनै नेपाली नेताको दाबी होइन । रविसँगको भेटमा मोदीले भनेको कुरा हो । 

जेनजी आन्दोलनपछि नेपाल जसरी सम्हालियो, त्यो देखेर पनि भारत चकित छ । नेपालीहरु आन्दोलन गर्न मात्रै होइन, आन्दोलन व्यवस्थापनमा उत्तिकै खप्पिस छन् । ६ महिनाको अन्तरालमा चुनाव सम्भव भयो । चुनावमा जनताले परिवर्तनलाई रोजे । परिवर्तनको सम्वाहक र सारथि थियो– रास्वपा । रास्वपाले झण्डै दुई तिहाइ बहुमत पायो । नयाँ सरकार बनायो । नयाँ सरकारले सुशासन र विकासलाई अर्जुनदृष्टि बनाएर काम गरिरहेको छ । यसलाई भारतले पनि नजिकबाट नियालीरहेको छ । 

रविसँगको भेटवार्तामा स्वयम् मोदीले यो प्रसंग उठाए । मोदीसँगको भेटमा रविले, भारतले गरिरहेको आर्थिक प्रगतिको खुलेर प्रशंसा गरे । पछिल्ला वर्षहरुमा भारतले विकासमा जुन फड्को मार्यो, त्यसबाट खुला सीमा भएको नेपालले धेरै लाभ लिन सक्थ्यो । तर, सकेन । किन ? यसमा रविले भनेका थिए– हामी आफ्नै कारणले पछि पर्यौं । अब हामीलाई त्यो छुट छैन । रविले खुला हृदयले भने– अब भारतसँग स्पष्टरुपमा साझेदारी गरेर नेपालले लाभ लिन चाहन्छ । यसमा भारतले सहयोग गरोस् ।

रविको यो प्रस्तावमा मोदीले सहमति जनाइहाले । मोदीको जवाफ थियो– आर्थिक विकासमा नेपालसँग साझेदारी गर्न भारत तयार छ, यसका लागि एउटा खाका बनाऔं, सँगै हिँडौं । 

विगतमा थुप्रै विषयमा छलफल भए, सहमति पनि भए, कतिपय विषयमा त सम्झौता पनि भए । तर, कार्यान्वयन भएनन् । किन ? यसको कारण हो– नेपालको शासन सत्ता सम्हाल्नेहरुसँग इच्छाशक्ति भएन । 

मोदीले भनेका छन्– प्राथमिकताका क्षेत्र छुट्याऔं, विषयलाई एउटै टोकरीमा नहालौँ । 

भ्रमणका दौरान २ दिन उच्चस्तरीय भेटवार्ता गरेका रास्वपा सभापति रवि लामिछानेले विहीबार नयाँ दिल्लीमा रहेका नेपालीहरुसँग भेटवार्ता गरे । हजारौं नेपालीले खचाखच भरिएको हलमा रविले सम्बोधन गरे । भारतीय नेतृत्वसँग भएका छलफल बारे खुलस्त धारणा राखे, दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप सुदृढ र बलियो बनाउने आफ्ना सूत्र बताए अनि देश निर्माणमा विदेशमा रहेका नेपालीहरुको भूमिकाको पनि मुक्त कण्ठले प्रशंसा गरे । 

रवि लामिछानेले भारत भ्रमणका क्रममा अभूतपूर्व स्वागत र सम्मान पाए । मैले अघि नै भनिसकेँ कि, सार्वभौम दुई देशका नेताहरुका बीचमा जस्तो सम्बन्ध हुनुपथ्र्यो, त्यसैगरी वार्ता र छलफल भए । 

नेतामा देशभक्ति हुनुपर्छ, नेतामा छिमेकी देशहरुसँग कसरी सम्बन्ध राख्नुपर्छ भन्ने स्पष्ट भिजन हुनुपर्छ, नेतामा देश निर्माणका लागि स्पष्ट दृष्टिकोण हुनुपर्छ, यी सबैको कुराको संगम रवि लामिछानेसँग छ । त्यसैले पनि भारतले रविलाई महत्व दियो । रविले सत्ता र शक्तिका लागि अहिलेसम्म कसैसँग सम्झौता गरेका छैनन् । न देशभित्रका राजनीतिक शक्तिहरुसँग स्वार्थका लागि सम्झौता गरेका छन्, न आफू शक्तिमा पुग्नका लागि विदेशी शक्ति केन्द्रहरुसँग नै मोलमोलाइ गरेका छन् । भारत भ्रमणका क्रममा रविको शिर जसरी ठाडो भयो, रविले भारतीय नेतृत्वसँग जसरी आँखामा आँखा जुधाएर कुरा गरे, यसको आधार उनको त्यही नैतिक धरालत हो । 

रवि लामिछानेको भारत भ्रमणको उद्देश्य कुनै पनि कुरा माग्नु थिएन । रविको उद्देश्य त सम्बन्ध सुधार गर्नु थियो, विश्वास बढाउनु थियो अनि विकासमा हातेमालो गर्ने समझदारी निर्माण गर्नु थियो । कूटनीतिका जानकारहरुले भनेका छन्– रविको भ्रमण पूर्ण रुपमा सफल भएको छ र यो भ्रमणले विशेष सन्देश पनि दिएको छ । 

अब रविको भ्रमणले दिएका सन्देश के के हुन् त ? त्यसबारेमा पनि बुझौँ । रवि भारतीय सत्तारुढ दल भाजपाको निमन्त्रणामा दिल्ली गएका हुन् । भारतीय सत्तारुढ दल भाजपाका अध्यक्ष नितिन नवीनले नेपालको सत्तारुढ दलका सभापति रविलाई पार्टी टु पार्टी सम्बन्ध स्थापित गर्ने नीति अनुसार नै दिल्ली भ्रमणमा आमन्त्रण गरेका हुन् । यसरी एउटा देशको सत्तारुढ दलले छिमेकी देशको सत्तारुढ दलको सभापतिलाई बोलाउनुको अर्थ सम्बन्ध कायम गर्नु मात्रै थिएन, विश्वास आर्जन पनि थियो । र, यसमा दुवै पार्टीका नेता अर्थात रवि र नितिन दुवै सफल भएका छन् । 

भ्रमणको अर्को सन्देश वा उपलब्धि हो– नेपालको पछिल्लो राजनीतिक परिवर्तनप्रति भारतको धारणा बुझ्नु । भारतले नेपालमा भएको राजनीतिक परिवर्तनप्रति खुसी व्यक्त गरेको छ । यहाँ भन्नैपर्छ– नेपालमा पहिलो पटक भारतको साथ, सहयोग र संलग्नता बिना नै नेपालमा यति ठूलो राजनीतिक परिवर्तन सम्भव भयो । र, यसमा पनि भारतले खुसी व्यक्त गर्यो । यही भ्रमणले दिएको अर्को सन्देश हो– दुई देशका बीचमा लामो समयदेखि रोकिएको राजनीतिक तहको संवाद पुनः सुरु हुनु । रविको यो भ्रमणले दुई देशका उच्च नेताहरुका तहमा संवाद सुरु भएको छ । नेपालले भन्दा पहिले भारतले नै संवादमा चासो व्यक्त गर्यो, संवाद सम्भव भयो । 

नेपाल र भारतका बीचमा थुप्रै समस्या छन् । ती समस्यालाई संवादबाटै समाधान गर्न सकिन्छ । संसारमा कयौं दिन चलेका युद्ध त वार्ता र संवादबाट अन्त्य गर्न सकिन्छ भने परम्परागत रुपमै सम्बन्ध भएका दुई छिमेकी देशकाबीचमा रहेका समस्या समाधान नहुने कुरै भएन । 

र, यो भ्रमणको अर्को महत्वपूर्ण सन्देश हो– आर्थिक विकासमा साझेदारी । सिमानाले जोडिएका भारत र नेपाललाई अब अर्थतन्त्रले पनि जोड्नुपर्छ भन्ने रविको नीति छ । अब विकास कूटनीति सुरु हुनुपर्छ भन्ने रविको मान्यता छ । अब भारतीय लगानीलाई नेपालमा प्रोत्साहित गर्नुपर्छ भन्ने रविको बुझाइ छ । र, सबैभन्दा राम्रो पक्ष त भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले रविका प्रस्तावमा हार्दिकतापूर्व सहमति जनाएका छन् र यही बाटोमा अगाडि बढ्न उत्साहित देखिएका छन् । 

अघिल्लो भिडियोमै मैले भनेको थिएँ– रविको यो भ्रमण राजनीतिक र कूटनीतिक दुवै पक्षले महत्वपूर्ण छ । यो भ्रमणमा कुनै औपचारिक हस्ताक्षरसहितको सहमति वा सम्झौता गर्ने उद्देश्य नै थिएन । यो भ्रमणको उद्देश्य नै दुई देशका बीचमा उच्चस्तरको समझदारी निर्माण गर्नु थियो । जुनकुरा भारतका लागि पनि आवश्यक थियो, नेपालका लागि पनि आवश्यक थियो । 

जनताका मुद्दा उठाएर स्थापित भएका नेता हुन्, रवि लामिछाने । जनताकै मतले बनेको दल हो– रास्वपा । मुलुकको राजनीतिमा रास्वपा सभापति रवि लामिछानेको एक खालको छाप छ । दिल्ली भ्रमणले कूटनीतिमा अर्को छाप निर्माण गरेको छ । दिल्लीमा स्थापित गरेको मानककै आधारमा रविले नेपालको कूटनीतिक सम्बन्धलाई संसारभर फैलाउने विश्वास जगाएको छ ।