नेभिगेशन
सिधाकुरा विशेष

वर्षौंपछि उर्लेको कालीले दियो कहिल्यै नमेटिने पीडा, मुस्ताङदेखि सुस्तासम्म कसरी फैलियो बाढी ?

काठमाडौँ । भोटेकोशी बाढी लगत्तै अर्को प्रक्षेपण आयो– असोज ८ गतेदेखि १२ गतेसम्म देशैभर भारी वर्षा हुन्छ, त्यो वर्षाले बाढी र पहिरोको निकै ठूलो विपत्ति आउनसक्छ । 

Watch On

Facebook Tiktok Youtube Instagram Twitter

मौसम पूर्वानुमान महाशाखादेखि राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले हरेक दिन, हरेक क्षण मौसमको अपडेट गराइरहे । सम्भावित क्षतिबाट जोगिने उपाय खोज्न र जोखिम कम गर्न भनिरहे । तिनै तहका सरकारले त्यसको पूर्वतयारी पनि गरे । 

Marvel
Extreme Energy

नभन्दै बंगालको खाडीमा विकसित भएको पानी पार्ने प्रणालीको असर असोज ८ गतेदेखि देशैभर देखियो । दश गते रातिदेखि भारी वर्षा हुन थाल्यो । ११ गते बिहान हुन पाउँदा नपाउँदै कालीगण्डकी नदी यसरी उर्लियो कि, अहिलेको पुस्ताले कालीगण्डकी त्यति ठूलो भएको देखेकै थिएन ।

कालीगण्डकीको उद्गमस्थल मानिन्छ– मुस्ताङको मुक्तिनाथ क्षेत्र । प्रायः मुस्ताङमा वर्षा कम हुन्छ । तर, मुस्ताङको तल्लो क्षेत्रमै ठूलो वर्षा भयो । त्यो वर्षाले मुस्ताङदेखि नै कालीगण्डकी नदीमा बाढी ल्यायो । 

कालीगण्डकी नदी मुस्ताङबाट म्याग्दी र बागलुङसम्म आइपुग्दा विपत्तिकै रुप लियो । बितेका दुई दिनमा अबिरल वर्षापछि आएको विपदमा परी बागलुङमा मात्रै १० जनाको मृत्यु भयो । एक जना अझै बेपत्ता छन् ।

बागलुङको तमानखोला गाउँपालिकामा चार जनाको मृत्यु भयो । यही विपदले निसीखोला गाउँपालिकामा पाँच जनाको ज्यान लियो । तमानखोलामा मात्रै पहिरोले आठ घर बगायो । अन्य साना तिना घटना त बागलुङमा कति भए कति । 

यसपालि कालीगण्डकीमा आएको बाढीले बागलुङलाई राष्ट्रिय राजमार्गबाट सम्पर्कविच्छेद गरिदिएको छ । बागलुङ सदरमुकाम प्रवेश गर्ने मालढुंगा पुलमै बाढीले क्षति पुर्याएको छ । बागलुङ र पर्वतका स्थानीयहरुले भनेअनुसार, मालढुंगा पुललाई यसअघिका कुनै पनि बाढीले क्षति पुर्याएको थिएन । 

समग्रमा हेर्दा यसपालिको वर्षाको असर देशैभर पर्यो । पूर्वमा कोशी उर्लियो, पश्चिममा भेरी र महाकाली नदीमा बाढी आयो । सरकारी तथ्यांकअनुसार म्याग्दी, डोल्पा, धनुषा, पाल्पा, बाग्लुङ, लमजुङ, रुकुम पश्चिम, काभ्रे, धादिङ, मकवानपुर, सुर्खेत लगायत जिल्लामा गरी २१ नागरिकले ज्यान गुमाए, ५ जना घाइते भए । गत भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले पु¥याएको क्षतिको पूर्ण आकलनसमेत हुन नपाउँदै हामीले पुनः अर्को विपद्को सामना गर्नुपर्यो । यहीबीचमा हिम्लुङमा गएको हिमपहिरोले समेत बिपत्ति थपिदियो । जम्मा ४ दिनमा ४३९ वटा मनसुनका घटना भए । कतै डुबान, कतै पहिरो । सडक पुरिए, पुल भत्किए, जलविद्युत् आयोजना बगे । मानवीयसँगै भौतिक पूर्वाधारमा देशले ठूलो क्षति भोग्यो । 

भोटेकोशी बाढीपछि रसुवा नाका बन्द छ । तातोपानीपछि नेपाल–चीन व्यापारको मुख्य हिस्सा बनेको थियो– रसुवाको टिमुरे नाका । टिमुरे नाकापछि मुस्ताङको कोरला नाकामा चाप बढेको थियो । तर, कालीगण्डकीमा आएको बाढीको असर यो नाकामा पनि परेको छ । भन्सार नाकामा त केही भएको छैन । तर, कोरला नाकासम्म पुग्ने कालीगण्डकी करिडोरलाई नदीको बाढीले ठाउँ ठाउँमा क्षतविक्षत बनाइदिएको छ । बाढीले बगाएको र पहिरोले भत्काएको, पुरेको सडक कहिले खुल्छ, यो पनि टुंगो छैन । 

मुस्ताङबाट सुरु हुने कालीगण्डकी नदी तनहुँको देवघाट आइपुगेपछि त्रिशूलीमा मिसिन्छ र नारायणी नदीमा रुपान्तरित हुन्छ । यसपालि कालीमा आएको बाढीको असरले नारायणीमा पानीको बहाव यति बढ्यो कि, चितवन र नवलपरासीका तटीय क्षेत्र समेत डुबानमा पार्यो । सुस्तासम्मै डुबान । चितवनको नारायणगढमा त नारायण्ीको किनारमा राखिएको क्रुजसिपसमेत बाढीले बगायो । बाढीले बगाएको क्रुजसिप जब पूर्वपश्चिम राजमार्गको नारायणीपुलमा गएर अड्कियो, त्यसले अर्को त्रास थप्यो । राजमार्ग नै बन्द गरियो । सोमबार बिहानदेखि कालीगण्डकीमा बाढी घटेपछि बल्ल त्रास कम भयो । 

कालीगण्डकीको बाढीले कति क्षति पुर्यायो ? यसको हिसाब किताब भएको छैन । सरकारले त्यसको आकलन गर्ने नै छ । तर, यसले देशलाई वर्षौंसम्म पीडा दिइरहने छ । अहिले पानी पार्ने प्रणाली कमजोर भएको छ । आइतबारदेखि नै काठमाडौं र पूर्वी नेपालमा घाम लाग्न थाल्यो । सोमबारदेखि पश्चिमी क्षेत्रमा पनि मौसम सफा हुन थालेको छ । तर जोखिम हटिसकेको छैन । लामो झरीले गलेका पहाडमा जुनसुकै बेला पहिरो जानसक्ने र नदी थुनिनसक्ने सम्भावना उत्तिकै छ । मनाङको सदरमुकाम चामेमा गएको पहिरोले मस्र्याङ्दी नदी थुनिनु त्यसैको संकेत हो । 

भदौ १० को भोटेकोशी बाढी होस् वा असोज ११ मा कालीगण्डकीमा आएको बाढी– दुवैले पूर्वाधार क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याए । सबैभन्दा बढी असर सडक, पुल र जलविद्युतमा पर्यो । एकतिहाइ जलविद्युत उत्पादन बन्द 
भदौ १० र असोज ९–११ को बाढीले देशको विद्युत प्रणालीमा ठूलो क्षति पुगेको छ । बाढी पहिरोले १४ सय ३१ मेगावाट विद्युत अवरुद्ध भएको छ । 

नेपाल विद्युत प्राधिकरणकाअनुसार भोटेकोशी बाढीबाट १३ जलविद्युत आयोजनामा क्षति पुगेको थियो भने पछिल्लो वर्षा र बाढीबाट २७ उत्पादन केन्द्रबाट विद्युत उत्पादन बन्द भएको छ । प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक दीर्घायुकुमार श्रेष्ठकाअनुसार भोटेकोशी बाढीले त्रिशूली र भोटेकोशी करिडोरका सरकारी तथा निजी क्षेत्रका गरी १३ वटा जलविद्युत् आयोजनाहरूमा ठूलो क्षति पु¥यायो । करिब ४३० मेगावाट बराबरको विद्युत् उत्पादन क्षमता राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीबाट बाहिरिन पुगेको छ ।

यसैगरी पछिल्लो वर्षा र बाढीले गण्डकी बेसिनका विभिन्न प्रसारण लाइनमा क्षति पुगेको छ । प्रसारण लाइनमै क्षति पुगेपछि त्यस क्षेत्रका विद्युत उत्पादन केन्द्रमा विद्युत उत्पादन बन्द गरिएको छ । 

बाढीको कारण कालिगण्डकी कोरिडोर प्रसारण लाइन अवरुद्ध हुँदा उक्त प्रसारण लाइनमार्फत प्रवाह हुने १३ वटा उत्पादन केन्द्रको करिव ३७० मेगावाट विद्युत उत्पादन बन्द भएको छ । सो बाहेक म्याग्दी, स्याङ्जा, कास्की, लमजुङ र तनहुँ जिल्लामा रहेका थप १४ वटा उत्पादन केन्द्रको करिव ६३० मेगावाट विद्युत उत्पादन केन्द्र समेत नदीमा अत्यधिक बहावका कारण वन्द अवस्थामा रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ । पछिल्लो बाढीका कारण विद्युत प्रणालीमा करिव एक हजार मेगावाट विद्युत उत्पादन अवरुद्ध हुन गएको छ । 

अब प्रश्न उठ्छ– १४ सय ३१ मेगावाट विद्युत उत्पादन अवरुद्ध हुँदा पनि कसरी देशभर विद्युत आपूर्ति भएको छ त ? विद्युत प्राधिकरणले विद्युत आपूर्ति प्रणाली सन्तुलनका लागि केही उद्योगहरुमा विद्युत खपत घटाई व्यवस्थापन गरिरहेको छ । वर्षायाम भएकाले अन्य आयोजनाहरू पूर्ण क्षमतामा चलिरहँदा पनि प्राधिकरणलाई राहत मिलेको छ । 

राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा कुल जडित क्षमता करिब ४ हजार ३०० मेगावाट पुगिसकेको छ । जबकि राष्ट्रिय माग २५०० देखि ३ हजार मेगावाटको बिचमा छ । यही बीचबाट प्राधिकरणले व्यवस्थापन गरिरहेको हो । 

आलै छ भोटेकोशीको घाउ 

रसुवाको भोटेकोशी नदीमा बाढी आएको एक महिना नाघिसकेको छ । भदौ १० को एकाबिहानै भोटेकोशीमा आएको बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र गोर्खामा जनधनको ठूलो क्षति पुर्यायो । एक महिना बितिसक्दा पनि बाढीग्रसत क्षेत्रमा खोजी, उद्धार र राहतको काम जारी छ । बाढीले पुरेका जलविद्युत आयोजनाका टनेलमा अझै पनि जीवनको खोजी भइरहेको छ । बाढीका कारण मृत्यु हुनेको संख्या १ हजार ४ सय ५३ पुग्दा ५ हजार २ सय ८५ जना अझै हराइरहेका छन् । 

यसरी सम्पर्कविहीन मानिसहरु बाढीमा बगेको हुनसक्ने आशंकामा टिमुरेदेखि सुस्तासम्मै खोजी कार्य जारी छ । यसअघि केही शव भारतमा फेला परेकाले त्यता पनि खोजी भइरहेको छ । बेपत्ता व्यक्तिका परिवारजन अझै आफन्तलाई सकुशल भेट्ने आशामा छन् । जीवितै भेट्न नपाए शव भए पनि भेटिने आशा उनीहरुलाई छ । 

एकातिर हराइरहेकाहरुको खोजी भइरहेको छ, अर्कातिर बाढीबाट बाँच्न सफल भएका र उद्धार गरिएकाहरुको पुनस्थापनाको तयारी भइरहेको छ । भोटेकोशी बाढीबाट हजारौं मानिस विस्थापित भएका छन् । उनीहरुका थातथलो नै भोटेकोशी र त्रिशूलीले बगाएको छ । विस्थापितहरुलाई पुनस्थापनाका लागि सरकारले नुवाकोट र रसुवाका केही जग्गा तय गरिरहँदा कालीगण्डकीमा आएको बाढीका कारण सरकार र सम्बन्धित संयन्त्रको ध्यान मोडिएको छ । 

प्रधानमन्त्री बालेन शाहले बाढीबाट प्रभावितलाई राहत, उद्धार र पुनस्थापनामा कुनै कमजोरी हुन नदिने बताइरहेका छन् । विभिन्न राजनीतिक दल, सामाजिक संघ संस्था र नागरिकस्तरबाट सरकारले सहयोग पाइरहेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय र दातृ निकायले पनि सहयोग गरिरहेका छन् । तर, के यी र यस्ता सहयोगले मात्रै नेपालले यस्ता विपत्तिबाट उन्मुक्ति पाउँछ ? पक्कै पाउँदैन । किनभने पछिल्ला वर्षहरुमा नेपालले भोगिरहनु परेको प्राकृतिक विपत्तिको मुख्य कारण जलवायु परिवर्तनको असर हो । यसबारेमा केही दिनअघि मात्रै प्रधानमन्त्री बालेनले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामार्फत संसारको ध्यानाकर्षण गराइसकेका छन् । जलवायु परिवर्तनको असर अहिले नेपालले भोगिरहेको छ । विकसित देशहरु गम्भीर नहुने हो भने यस्तो असरबाट ती देश पनि बच्ने छैनन् । 

प्रकाशित मिति:
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
The Reporter
Current Affairs
Sidhakura Investigation
थप सिधाकुरा विशेष
२० वर्षमा झन्डै ४८ हजार जनाको दुर्घटनामा मृत्यु ! सडक दुर्घटनाले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई यसरी बनाउँदैछ खँजाहा

२० वर्षमा झन्डै ४८ हजार जनाको दुर्घटनामा मृत्यु ! सडक दुर्घटनाले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई यसरी बनाउँदैछ खँजाहा

पछिल्लो दशकको तथ्यांकले दुर्घटनाको समस्या कति तीव्र छ भन्ने देखाउँछ। सन् २०१५ मा ९ हजार १४५ दुर्घटना भएका थिए। सन् २०२२ मा यो संख्या बढेर २४ हजार ५३७...
भीमफेदी दुर्घटनापछि काठमाडौँ प्रशासनले तोक्यो सवारी सञ्चालनको समय, राति ८ बजेभित्र फर्पिङ पुग्नुपर्ने

भीमफेदी दुर्घटनापछि काठमाडौँ प्रशासनले तोक्यो सवारी सञ्चालनको समय, राति ८ बजेभित्र फर्पिङ पुग्नुपर्ने

जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौँले बिहीबार सूचना जारी गर्दै उक्त रुटमा चल्ने यात्रुवाहक सवारीसाधन बेलुका ८ बजेसम्म प्रहरी चेकपोस्ट फर्पिङ पुगिसक्नुपर्ने व्यवस्था गरेको हो। अब बिहान ५ बजेपछि मात्रै...
भीमफेदी दुर्घटनाका मृतकका परिवारलाई जनही एक लाख राहत

भीमफेदी दुर्घटनाका मृतकका परिवारलाई जनही एक लाख राहत

प्रदेश मन्त्रिपरिषद्को आज बसेको बैठकले मृतकका परिवारलाई राहतस्वरूप जनही रु एक लाख उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्यामन्त्री नागेन्द्र साहले जानकारी दिए ।
पोखरामा गोर्खा सैनिकको इतिहास झल्काउने ग्यालरी

पोखरामा गोर्खा सैनिकको इतिहास झल्काउने ग्यालरी

ग्यालरीमा भारतीय सेनाका विभिन्न गोर्खा रेजिमेन्टहरूको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, योगदान, वीरता र बलिदानसँग सम्बन्धित अभिलेख, तस्बिर, पोशाकलगायत सामग्री राखिएको भारतीय भूतपूर्व सैनिक गोर्खा ब्रिगेड नेपालका अध्यक्ष कर्णेल कृष्णबहादुर खत्रीले...