जेन्सेन हुआङको सम्बन्धले हल्लियो एनभिडिया, चिनियाँ जासुसीको आशंकामा कम्पनीले थाल्यो स्वतन्त्र छानबिन

काठमाडौं। विश्वकै शक्तिशाली प्रविधि कम्पनीमध्ये एक एनभिडियाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिइओ) जेन्सेन हुआङ यतिबेला असामान्य विवादमा परेका छन्। आफ्नी श्रीमतीसँग बेइमानी गरेको आरोप स्वीकार गरेका हुआङमाथि अर्को गम्भीर प्रश्नसमेत उठेको छ– के उनीसँग निकट सम्बन्धमा रहेकी एक चिनियाँ महिलामार्फत चीनले अमेरिकी प्रविधिसम्बन्धी संवेदनशील सूचना प्राप्त गर्न खोजेको थियो? 

Watch On

अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले चीनको राज्य सुरक्षा मन्त्रालय (मिनिस्ट्री अफ स्टेट सेक्युरिटी) ले एलिस हुआङ नामकी चिनियाँ महिलालाई जेन्सेनसँग निकट सम्बन्ध बनाउन र उनीबाट सूचना संकलन गर्न परिचालन गरेको निष्कर्ष निकालेको दाबी गरेका छन्। एलिस सिंगापुरस्थित मेगास्पिड नामक प्रविधि कम्पनीकी पूर्वउच्च अधिकारी हुन्।

यो विवरण सार्वजनिक भएपछि घटनाले व्यक्तिगत सम्बन्धको सीमाभन्दा बाहिर पुगेर अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा र विश्वव्यापी एआई प्रतिस्पर्धासँग जोडिएको अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्थाहरूले उल्लेख गरेका छन्।

नोभेम्बर ८ मा एनभिडियाको सञ्चालक समितिले घटनाको स्वतन्त्र छानबिन गर्ने घोषणा गरेको छ। छानबिन स्वतन्त्र सञ्चालकहरूको समितिले कम्पनीबाहिरका कानुनी विज्ञको सहयोगमा गर्नेछ। छानबिन चलिरहँदा पनि हुआङ सिइओकै जिम्मेवारीमा रहनेछन्। उनले अनुसन्धानमा पूर्ण सहयोग गर्ने बताइसकेका छन्।

कम्पनीले अहिलेसम्म अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा वा एनभिडियाका व्यापारिक गोप्य सूचना चुहिएको विश्वास गर्ने आधार नभेटिएको जनाएको छ। तर उपलब्ध सबै सूचना र घटनाक्रमको विस्तृत समीक्षा गर्ने उसको भनाइ छ। 

एनभिडिया कस्तो कम्पनी हो, यसको चिप किन यति महत्त्वपूर्ण छ?

यो विवाद बुझ्न सबैभन्दा पहिले एनभिडिया के हो र यसले उत्पादन गर्ने प्रविधि किन यति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने बुझ्न आवश्यक छ।

हामी त्यसबारे विस्तारमा चर्चा गर्नेछौं।

एनभिडिया सन् १९९३ मा स्थापना भएको अमेरिकी प्रविधि कम्पनी। यसको मुख्यालय क्यालिफोर्नियाको सान्टा क्लारामा छ। यसले ग्राफिक्स प्रोसेसिङ युनिट (जीपीयू), एआई कम्प्युटिङ प्रणाली र सम्बन्धित सफ्टवेयर तथा प्रविधि विकास गर्छ।

एनभिडियाको सुरुवाती व्यवसाय कम्प्युटरमा भिडियो गेमका दृश्य, चित्र र ग्राफिक्स प्रशोधन गर्ने चिप निर्माणमा केन्द्रित थियो। तर समयसँगै कम्पनीले विकास गरेका ग्राफिक्स प्रोसेसिङ युनिट (जीपीयू) कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात् आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) का लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण बने।

सामान्य कम्प्युटरको केन्द्रीय प्रशोधन एकाइ (सीपीयू) ले विभिन्न प्रकारका काम क्रमिक रूपमा गर्न सक्छ। जीपीयू भने एकैपटक ठूलो संख्यामा गणना गर्न सक्षम हुन्छ। यही क्षमताका कारण एआई मोडललाई तालिम दिन, ठूलो परिमाणको तथ्यांक प्रशोधन गर्न र एआई प्रणाली सञ्चालन गर्न जीपीयूको प्रयोग व्यापक हुन थालेको हो।

उदाहरणका लागि, च्याटजीपीटीजस्ता एआई प्रणालीलाई मानिसले सोधेका प्रश्न बुझ्न र जवाफ दिन सक्ने अवस्थामा पुर्‍याउन विशाल परिमाणमा तथ्यांक संकलन र प्रशोधन गर्नुपर्छ। त्यसका लागि हजारौं शक्तिशाली चिप एकैसाथ सञ्चालन गर्नुपर्ने हुन सक्छ। यस्ता चिप र तिनलाई सञ्चालन गर्ने कम्प्युटिङ प्रणाली उपलब्ध गराउने प्रमुख कम्पनीमध्ये एनभिडिया अग्रस्थानमा छ।

एनभिडियाले जीपीयू मात्र होइन, एआई कम्प्युटिङका लागि आवश्यक नेटवर्किङ उपकरण, सर्भर प्रणाली र सफ्टवेयर पनि विकास गर्छ। यसको जीबी२०० र एच१०० जस्ता चिप विश्वका ठूला प्रविधि कम्पनी, डेटा सेन्टर सञ्चालक र एआई अनुसन्धान संस्थाले प्रयोग गर्छन्।

सन् २०२२ को अन्त्यतिर च्याटजीपीटी सार्वजनिक भएपछि विश्वभर एआई प्रविधिको विकास तीव्रतर रूपमा भयो। त्यससँगै एनभिडियाका चिपको माग पनि असाधारण रूपमा बढ्यो। कम्पनीको बजार मूल्य सन् २०२२ को अन्त्यमा करिब ४२० अर्ब अमेरिकी डलर रहेकामा नोभेम्बर ६, २०२६ सम्म आइपुग्दा ४५ खर्ब डलर पुगेको रोयटर्सले जनाएको छ।

यसले एनभिडियालाई विश्वकै सबैभन्दा मूल्यवान् कम्पनीमध्ये एक बनाएको छ। यसको प्रविधि अहिले एआई उद्योगको आधारभूत पूर्वाधारका रूपमा स्थापित भएको छ। 

को हुन् जेन्सेन हुआङ?

जेन्सेन हुआङको जन्म ताइवानमा भएको हो। बाल्यकालमै उनी सपरिवार अमेरिका पुगेका थिए। उनले ओरेगन स्टेट युनिभर्सिटीबाट विद्युतीय इन्जिनियरिङ अध्ययन गरेका थिए। पछि स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयबाट विद्युत् इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर पूरा गरे।

उनले सन् १९९३ मा क्रिस मालाचोस्की र कर्टिस प्रियमसँग मिलेर एनभिडिया स्थापना गरेका थिए। कम्पनीको नेतृत्व भने स्थापनाकालदेखि नै उनले गर्दै आएका छन्।

प्रविधि उद्योगमा उनी लामो समयदेखि संस्थापक प्रमुख कार्यकारीका रूपमा काम गरिरहेका व्यक्तिमध्ये एक हुन्, जेन्सेन हुआङ। कालो छालाको ज्याकेट लगाएर सार्वजनिक कार्यक्रममा उपस्थित हुने उनको परिचय पनि आफ्नै र मौलिक छ।

एनभिडियालाई गेमिङ चिप निर्माता कम्पनीबाट एआई प्रविधिको विश्वव्यापी प्रमुख आपूर्तिकर्ता बनाउने श्रेय हुआङलाई दिइन्छ। अहिले उनी एआई उद्योगका सबैभन्दा प्रभावशाली व्यावसायिक नेतामध्ये एक पनि हुन्।

उनले सन् १९८५ मा लोरी मिल्ससँग विवाह गरेका थिए। उनीहरूको भेट ओरेगन स्टेट युनिभर्सिटीमा इन्जिनियरिङ अध्ययन गर्ने क्रममा भएको थियो। उनीहरूका दुई सन्तान छन्। छोरी म्याडिसन हुआङ एनभिडियामा उत्पादन तथा प्राविधिक मार्केटिङसम्बन्धी वरिष्ठ पदमा कार्यरत छिन् भने छोरा स्पेन्सर हुआङ रोबोटिक्स सफ्टवेयर उत्पादन व्यवस्थापनमा संलग्न छन्। 

को हुन् एलिस हुआङ, जसलाई चिनियाँ जासुसको आरोप लागेको छ?

एलिस हुआङ चिनियाँ नागरिक हुन्। जेन्सेन हुआङसँग एउटै थर भए पनि उनीहरूबीच पारिवारिक सम्बन्ध छैन।

च्यानल न्युज एसिया (सीएनए) ले सार्वजनिक गरेको कम्पनीसम्बन्धी अभिलेखअनुसार एलिस मार्च २०२३ मा सिंगापुरस्थित मेगास्पिड इन्टरनेसनलको प्रबन्ध निर्देशक बनेकी थिइन्। कम्पनीको नाम परिवर्तन भएको समयमा उनी उक्त पदमा पुगेकी थिइन्। तर सन् २०२३ नोभेम्बर १० सम्ममा उनले कम्पनीको सञ्चालक पद छाडिसकेकी थिइन्।

उनको प्रारम्भिक पेसागत जीवनबारे सार्वजनिक विवरण सीमित मात्रै रहेको अन्तर्राष्ट्रिय सामाचार संस्थाहरूले जनाएका छन्। विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले उनलाई चीनमा टेलिभिजन पत्रकारका रूपमा काम गरेपछि बैंकिङ तथा लगानी क्षेत्रमा प्रवेश गरेकी महिला भनेर चिनाएका छन्।

एलिस र जेन्सेनबीचको सम्बन्धबारे पहिलोपटक सार्वजनिक भएका विवरणमा उनीहरू व्यावसायिक कार्यक्रम तथा रात्रिभोजमा सँगै देखिएको उल्लेख थियो। तर अमेरिकी गुप्तचर निकायले गरेको निगरानीसम्बन्धी विवरणले उनीहरूको सम्बन्ध व्यावसायिक भेटघाटभन्दा निकै नै निकट रहेको निष्कर्ष निकालेको अमेरिकी सञ्चारमाध्यमको रिपोर्टमा उल्लेख छ।

महत्त्वपूर्ण कुरा के छ भने एलिसले जासुसी गरेको आरोपलाई अहिलेसम्म सार्वजनिक रूपमा स्वतन्त्र प्रमाणले पुष्टि गरेको छैन। उनको वर्तमान अवस्थिति र आरोपबारे उनको प्रत्यक्ष प्रतिक्रिया पनि हालसम्म उपलब्ध छैन। 

मेगास्पिड र एनभिडियाबीचको सम्बन्ध के हो?

यो प्रकरणमा मेगास्पिडको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।

सिंगापुरमा आधारित मेगास्पिड इन्टरनेसनल क्लाउड कम्प्युटिङ तथा एआई पूर्वाधारसम्बन्धी व्यवसाय गर्ने कम्पनी हो। यसले डेटा सेन्टर र क्लाउड सेवामार्फत ग्राहकलाई ठूलो परिमाणमा कम्प्युटिङ क्षमता उपलब्ध गराउँदै आएको छ।

डेटा सेन्टर भनेको ठूलो संख्यामा कम्प्युटर, सर्भर, नेटवर्किङ उपकरण र सूचना भण्डारण प्रणाली राखिएको केन्द्र हो। त्यस्ता केन्द्रमा शक्तिशाली जीपीयू जडान गरेर एआई मोडललाई तालिम दिने र सञ्चालन गर्ने काम गरिन्छ।

यसलाई सामान्य भाषामा बुझ्दा, एनभिडियाले एआई चलाउने शक्तिशाली चिप बनाउँछ भने मेगास्पिडजस्ता कम्पनीले त्यस्ता चिप जडान भएका सर्भरमार्फत अन्य कम्पनीलाई कम्प्युटिङ सेवा प्रदान गर्छन्।

मेगास्पिडले एनभिडियाका चिप खरिद गरेर एआई कम्प्युटिङ क्षमता उपलब्ध गराउँदै आएको थियो। सीएनएका अनुसार कम्पनीले एनभिडियासँग दुई अर्ब अमेरिकी डलर बराबरका चिप खरिद गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो। न्युयोर्क टाइम्सले भने पछिल्ला दुई वर्षमा मेगास्पिडले ४ अर्ब ८० करोड डलरभन्दा बढी मूल्यका एनभिडिया चिप खरिद गरेको जनाएको छ।

अमेरिकी अधिकारीहरूलाई भने मेगास्पिडको कारोबारमाथि पहिल्यै शंका रहेको पनि अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्थाहरूको दाबी छ। कम्पनीले खरिद गरेका अत्याधुनिक एआई चिप चीनका कम्पनीसम्म पुर्‍याएको वा कम्प्युटिङ सेवा उपलब्ध गराएर अमेरिकी निर्यात नियन्त्रण छल्न सहयोग गरेको हुन सक्ने आशंका गरिएको उनीहरूले उल्लेख गरेका छन्।

यही कारण मेगास्पिडमाथि अमेरिकी अधिकारीहरूले अनुसन्धान गरिरहेका थिए। 

चीनलाई एनभिडियाका चिप बेच्न अमेरिकाले किन रोक लगाएको छ?

यो विवादको सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष अमेरिका र चीनबीचको प्रविधि प्रतिस्पर्धा हो।

अमेरिका र चीन अहिले कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सेमिकन्डक्टर, सुपर कम्प्युटर र सैन्य प्रविधिको विकासमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्। यस प्रतिस्पर्धामा अत्याधुनिक एआई चिपलाई रणनीतिक महत्त्वको प्रविधि मानिन्छ।

अमेरिकाले सन् २०२२ देखि चीनलाई अत्याधुनिक एआई चिप निर्यात गर्न विभिन्न प्रतिबन्ध लगाउँदै आएको छ। यसको उद्देश्य चीनको सैन्य क्षमता, उन्नत कम्प्युटिङ र कृत्रिम बुद्धिमत्ता विकासमा अमेरिकी प्रविधिको प्रयोग सीमित गर्नु हो।

किनभने यस्ता चिपको प्रयोग नागरिक क्षेत्रमा मात्र सीमित छैन। सैन्य अनुसन्धान, हतियार प्रणालीको विकास, निगरानी प्रविधि, साइबर सुरक्षा र विशाल तथ्यांकहरूको आयामिक प्रशोधनमा पनि यसको प्रयोग हुन सक्छ।

एनभिडियाका चिप चीनसम्म पुग्नु अमेरिकाका लागि त्यसैले व्यापारको विषय मात्र होइन, राष्ट्रिय सुरक्षाको विषय पनि हो।

अमेरिकाले आफ्ना कम्पनीलाई चीनमा चिप बिक्री गर्न प्रतिबन्ध लगाउँदा तेस्रो मुलुक हुँदै ती चिप चीन पुग्ने सम्भावना पनि चुनौतीका रूपमा देखिएको छ।

सिंगापुर, मलेसिया र अन्य एसियाली मुलुकमा रहेका डेटा सेन्टर तथा क्लाउड कम्प्युटिङ कम्पनीले चिप खरिद गरेर कम्प्युटिङ सेवा उपलब्ध गराउन सक्छन्। ती सेवा कसले प्रयोग गरिरहेको छ भन्ने विषय पनि निर्यात नियन्त्रणका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

मेगास्पिडमाथिको अमेरिकी अनुसन्धान यही सन्दर्भमा सुरु भएको थियो।

व्यक्तिगत सम्बन्ध कसरी जासुसीको आशंकासम्म पुग्यो?

यो प्रकरणको सार्वजनिक घटनाक्रम सन् २०२४ देखि देखिन्छ।

सन् २०२४ जुन : ताइवानको राजधानी ताइपेईमा आयोजित कम्प्युटेक्स प्रविधि प्रदर्शनीका क्रममा जेन्सेन र एलिस एउटै समूहमा देखिएका थिए। उनीहरू प्रविधि क्षेत्रका अन्य व्यक्तिसँग एउटा कार्यक्रममा सहभागी भएका थिए।

सन् २०२५ मे : ताइपेईमा आयोजित रात्रिभोजमा उनीहरू फेरि सँगै देखिए। एएफपीले सार्वजनिक गरेको भिडियोमा एलिसले जेन्सेनको गालामा चुम्बन गरेको देखिएको थियो। उनीहरू एउटै गाडीमा कार्यक्रमस्थलबाट बाहिरिएको विवरण पनि सार्वजनिक भयो।

अक्टोबर २९, २०२६ : न्युयोर्क टाइम्सले अमेरिकी गुप्तचर निकायले एलिसमाथि निगरानी गरेको र उनी चीनलाई सूचना उपलब्ध गराइरहेको निष्कर्ष निकालेको समाचार प्रकाशित गर्‍यो। एलिस र जेन्सेनबीच निकट सम्बन्ध रहेको विवरण पनि त्यसैमा सार्वजनिक भयो।

अक्टोबर ३० : जेन्सेनले ब्लुमबर्गसँग मेगास्पिडसँगको कारोबार सामान्य रहेको बताएका थिए। कम्पनीले आफ्ना जीपीयू कहाँ प्रयोग भइरहेका छन् भन्ने अध्ययन गरेको र चीनमा अवैध रूपमा चिप पठाइएको नपाइएको उनको भनाइ थियो। एलिससँगको सम्पर्क पनि एसियाका ग्राहक तथा व्यावसायिक प्रतिनिधिसँग हुने सामान्य भेटघाटजस्तै भएको उनले बताएका थिए।

अक्टोबर ३१ : सिंगापुर सरकारले एलिसमाथि चिनियाँ गुप्तचरसम्बन्धी छुट्टै अनुसन्धान भइरहेको वा आफ्ना अधिकारीहरूले उनीबारे त्यस्तो चिन्ता व्यक्त गरेको भन्ने दाबी अस्वीकार गर्‍यो। तर मेगास्पिडको कारोबारसम्बन्धी प्रहरी अनुसन्धान जारी रहेको स्पष्ट पार्‍यो।

नोभेम्बर ४ : अमेरिकी प्रतिनिधिसभाका तीन समितिका प्रमुखले जेन्सेनलाई पत्र लेख्दै घटनाबारे जानकारी दिन आग्रह गरे।

नोभेम्बर ८ : जेन्सेनले एनभिडियाका कर्मचारीलाई पठाएको सन्देशमा श्रीमतीप्रति बेइमानी गरेको स्वीकार गर्दै माफी मागे। त्यसै दिन कम्पनीको सञ्चालक समितिले स्वतन्त्र छानबिन गर्ने घोषणा गर्‍यो।

नोभेम्बर ९ : चीनले जासुसीसम्बन्धी आरोपलाई निराधार र आफ्नो देशलाई बदनाम गर्ने प्रयास भन्दै अस्वीकार गर्‍यो।

यो घटनाक्रमलाई सिंगापुरको च्यानल न्युज एसियाले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय समाचार र आधिकारिक प्रतिक्रियाका आधारमा विस्तृत समयरेखामा प्रस्तुत गरेको छ। 

अमेरिकी गुप्तचरको निष्कर्ष के थियो?

न्युयोर्क टाइम्सले अमेरिकी गुप्तचर अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै एलिसलाई चीनको राज्य सुरक्षा मन्त्रालयले जेन्सेनसँग निकट सम्बन्ध विकास गरेर एनभिडियाको संवेदनशील सूचना प्राप्त गर्न परिचालन गरेको निष्कर्ष अमेरिकी अधिकारीहरूले निकालेको जनाएको छ।

चीनको राज्य सुरक्षा मन्त्रालय त्यहाँको प्रमुख नागरिक गुप्तचर निकाय हो। यसको जिम्मेवारी विदेशी गुप्तचर गतिविधि, प्रतिगुप्तचर र राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी सूचना संकलनसँग जोडिएको छ।

अमेरिकी गुप्तचर निकायले एलिसमाथि निगरानी गर्दा उनी जेन्सेनसँग सम्पर्कमा रहेको विवरण फेला पारेको समाचारमा उल्लेख छ।

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार एलिसलाई परिचालन गर्नुका सम्भावित उद्देश्य दुईवटा थिए।

पहिलो, एनभिडियाको अत्याधुनिक एआई चिप, कम्पनीको व्यावसायिक योजना र अमेरिकी प्रविधि नीतिसम्बन्धी जानकारी प्राप्त गर्नु।
दोस्रो, चीनलाई अत्याधुनिक एआई चिप उपलब्ध गराउने विषयमा अमेरिकी सरकारको नीतिलाई प्रभावित पार्न सक्ने सूचना वा पहुँच प्राप्त गर्नु।

यस वर्ष अमेरिकी सरकारका उच्च अधिकारीहरूबीच आदानप्रदान भएको गोप्य प्रतिवेदनमा पनि यस्तो निष्कर्ष उल्लेख भएको न्युयोर्क टाइम्सले जनाएको छ।

तर यी विवरण अमेरिकी अधिकारीहरूको गुप्तचर निष्कर्ष र सञ्चारमाध्यमको स्रोतमा आधारित छन्। प्रतिवेदनको पूर्ण विवरण सार्वजनिक भएको छैन। एलिसले साँच्चै चीनका लागि जासुसी गरेको वा जेन्सेनबाट गोप्य सूचना प्राप्त गरेको स्वतन्त्र प्रमाण सार्वजनिक भएको छैन।

रोयटर्सले पनि न्युयोर्क टाइम्समा प्रकाशित आरोपलाई स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न नसकेको स्पष्ट पारेको छ। 

अमेरिकी संसद किन सक्रिय भयो?

अमेरिकी प्रतिनिधिसभाका तीन प्रभावशाली समितिले यो घटनालाई राष्ट्रिय सुरक्षा र अमेरिकी प्रविधिको संरक्षणसँग जोडेर हेरेका छन्।

नोभेम्बर ४ मा विदेश मामिला समितिका अध्यक्ष ब्रायन मास्ट, चीनसम्बन्धी विशेष समितिका अध्यक्ष जोन मुलनार र गुप्तचर समितिका अध्यक्ष रिक क्रफोर्डले जेन्सेनलाई पत्र लेखेका थिए।

उनीहरूले नोभेम्बर १८ मा बन्द बैठकमा उपस्थित भएर जानकारी दिन आग्रह गरेका छन्। नोभेम्बर ११ भित्र उपस्थित हुन सक्ने वा नसक्नेबारे जवाफ दिन भनिएको छ।

सांसदहरूले मुख्यतः तीन विषयमा जानकारी मागेका छन्।

– एलिससँग जेन्सेनको वास्तविक सम्बन्ध र त्यसको प्रकृति।

– मेगास्पिडसँग एनभिडियाले गरेको कारोबार र चिपको अन्तिम प्रयोगबारे कम्पनीलाई भएको जानकारी।

– विदेशी गुप्तचर निकायबाट कम्पनीका संवेदनशील सूचना जोगाउन अपनाइएका सुरक्षा उपाय।

यसमा अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोको पनि ध्यानाकर्षण भएको छ। उनले गुप्तचरसम्बन्धी विषयमा सार्वजनिक टिप्पणी गर्न नसक्ने बताएका छन्।

अमेरिकी सांसदहरूको चासो जेन्सेनको व्यक्तिगत जीवनमा मात्र होइन। विश्वकै महत्त्वपूर्ण प्रविधि कम्पनीका प्रमुख विदेशी गुप्तचरको निशानामा परेका हुन् भने त्यसले अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षामा कस्तो जोखिम निम्त्याउन सक्छ भन्ने उनीहरूको मुख्य प्रश्न हो। 

जेन्सेनले कर्मचारीलाई के भने?

छानबिनको घोषणा हुनुअघि जेन्सेनले एनभिडियाका कर्मचारीलाई पठाएको सन्देशमा आफ्नो व्यक्तिगत आचरणका कारण परिवार र सहकर्मीलाई चोट पुगेको स्वीकार गरेका थिए।

उनले लेखेका थिए–
मैले मेरी श्रीमतीप्रति बेइमानी गरेँ। मेरो कामले उनलाई र हाम्रा छोराछोरीलाई चोट पुर्‍याएको छ। मैले गरेको कामको कुनै बहाना छैन। म निकै दुःखी छु। उनले आफ्नो व्यवहारको सम्पूर्ण जिम्मेवारी लिने र परिवार तथा सहकर्मीको विश्वास पुनः जित्ने प्रयास गर्ने बताएका छन्। उनको सन्देशमा एलिसको नाम भने उल्लेख छैन। उनले विवाहबाहिर सम्बन्ध रहेको स्वीकार गरे पनि उक्त महिलाको पहिचान खुलाएका छैनन्।

यो भिन्नता महत्त्वपूर्ण छ। जेन्सेनले स्वीकार गरेको कुरा व्यक्तिगत बेइमानी हो। एलिस नै उक्त सम्बन्धमा संलग्न महिला भएको विवरण भने अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको रिपोर्टमा आधारित छ।

ट्रम्पले गरे जेन्सेनको बचाउ

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले जेन्सेनको समर्थन गरेका छन्।

पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले जेन्सेन सम्मानित व्यक्ति भएको र अमेरिकाका लागि महत्त्वपूर्ण योगदान गरेको बताएका छन्।

उनले जेन्सेनसँग यस विषयमा कुरा नगरेको पनि स्पष्ट पारेका छन्। जेन्सेनलाई आगामी एसिया भ्रमणमा सँगै लैजाने सम्भावनाबारे सोध्दा आफू त्यसका लागि तयार रहेको तर निश्चित निर्णय नभएको बताएका थिए।

जेन्सेन पछिल्ला वर्षमा अमेरिकी सरकारसँग एआई चिपको व्यापार र चीनमा प्रविधि निर्यातसम्बन्धी नीतिबारे निरन्तर संवाद गर्दै आएका छन्।

एनभिडियाको व्यापारिक स्वार्थ चीनजस्तो ठूलो बजारमा प्रविधि बिक्री गर्न पाउनु हो। तर अमेरिकी सरकारको सुरक्षा चासो अत्याधुनिक चिप चीनको सैन्य वा रणनीतिक क्षमतामा प्रयोग नहोस् भन्नेमा केन्द्रित छ।

यसले जेन्सेनलाई एउटै समयमा दुई फरक स्वार्थबीच उभ्याएको छ– कम्पनीको विश्वव्यापी व्यापार विस्तार र अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा नीति। 

चीन र सिंगापुरको प्रतिक्रिया के छ?

चीनले आफ्ना गुप्तचर निकायले एनभिडियाका प्रमुखलाई निशाना बनाएको आरोप अस्वीकार गरेको छ।

नोभेम्बर ९ मा चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता गुओ जियाकुनले जासुसीसम्बन्धी आरोपलाई आधारहीन भन्दै चीनलाई बदनाम गर्ने प्रयास भएको प्रतिक्रिया दिएका थिए।

सिंगापुरको प्रतिक्रिया पनि यस प्रकरणमा महत्त्वपूर्ण छ।

अक्टोबर ३१ मा सिंगापुर सरकारले आफ्ना अधिकारीहरूले एलिसको चीनसँगको सम्बन्धबारे अनुसन्धान गरेको वा उनी जेन्सेनसँग निकट रहेको विषयमा सरकारी स्तरमा चिन्ता व्यक्त गरेको भन्ने विवरण अस्वीकार गरेको थियो।

तर मेगास्पिडको कारोबारमाथि प्रहरी अनुसन्धान जारी रहेको बताएको थियो। सिंगापुर प्रहरीले आफ्नो देशका कम्पनीले विदेशी निर्यात नियन्त्रण छल्न सिंगापुरको व्यावसायिक पहिचान प्रयोग गर्न नपाउने पनि स्पष्ट पारेको थियो।

अब एनभिडियाको भविष्य र जेन्सेनको नेतृत्व के हुन्छ?

यो प्रकरणले एनभिडियाको नेतृत्व र लगानीकर्ताको विश्वासमाथि प्रश्न उठाएको छ।

कुनै पनि कम्पनीको प्रमुख कार्यकारीमाथि विदेशी गुप्तचर गतिविधिसँग सम्बन्धित आशंका उठ्नु सामान्य विषय होइन। अझ एनभिडियाजस्तो विश्वव्यापी रणनीतिक महत्त्वको कम्पनीमा यसको प्रभाव कम्पनीको आन्तरिक व्यवस्थापनमा मात्र सीमित रहँदैन।

कम्पनीका सञ्चालक समितिले स्वतन्त्र छानबिन थालेको छ। अनुसन्धानमा कम्पनीका गोप्य सूचना, व्यावसायिक योजना, ग्राहकसँगको सम्बन्ध र राष्ट्रिय सुरक्षासँग सम्बन्धित विषय जाँचिनेछन्।

तर अहिलेसम्म कम्पनीले जेन्सेनलाई पदबाट हटाउने निर्णय गरेको छैन। उनी सिइओकै जिम्मेवारीमा रहने र अनुसन्धानमा सहयोग गर्ने कम्पनीले जनाएको छ।

यसैबीच नोभेम्बर ९ मा रोयटर्सले एनभिडिया र जेन्सेनविरुद्ध लगानीकर्ताको तर्फबाट प्रस्तावित सामूहिक मुद्दा दायर भएको समाचार पनि प्रकाशित गरेको छ। मुद्दामा कम्पनीले जेन्सेनको सम्बन्ध र त्यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिमबारे पर्याप्त जानकारी नदिएको आरोप लगाइएको छ। 

यो प्रकरणले उठाएको ठूलो प्रश्न–

एनभिडिया आज केवल एउटा चिप निर्माता कम्पनी होइन। विश्वभर एआई विकासको गति निर्धारण गर्ने प्रमुख प्रविधि आपूर्तिकर्तामध्ये एक हो। यसको उत्पादनमा पहुँच हुनु भनेको भविष्यको प्रविधि विकासमा पहुँच हुनुजस्तै हो।

अमेरिका आफ्नो प्रविधिगत अग्रता जोगाउन चीनमाथि निर्यात नियन्त्रण लगाइरहेको छ। चीन भने एआई र सेमिकन्डक्टर क्षेत्रमा अमेरिकी निर्भरता घटाउँदै आफ्नै क्षमता विकास गर्न खोजिरहेको छ।

यस्तो प्रतिस्पर्धामा कम्पनीका प्रमुख कार्यकारीको व्यक्तिगत सम्बन्धसमेत राष्ट्रिय सुरक्षाको विषय बन्न सक्छ भन्ने यो घटनाले देखाएको छ।

सम्पादकीय नोट– यो सामग्री हामीले रोयटर्स, न्युयोर्क टाइम्स, एसोसिएटेड प्रेस, च्यानल न्युज एसिया  लगायत समाचार संस्था र एआईको सहयोगमा तयार पारेका हौं।