निम्सदाइसँगै अस्ताएका रेकर्डहोल्डर आरोहीहरू

काठमाडौं  । असम्भवलाई सम्भव बनाउने नेपाली पर्वतारोही । यही परिचयले विश्वभर चिनिएका थिए निर्मल पुर्जा, अर्थात् ‘निम्स दाइ’ । ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला १४ हिमाल सबैभन्दा छोटो समयमै आरोहण गरेर विश्व कीर्तिमान बनाएका उनी अब इतिहासका पानामा मात्र भेटिने भएका छन् । पाकिस्तानको ब्रड पिकमा हिमपहिरोमा परी अस्ताएसँगै विश्व पर्वतारोहण समुदाय शोकमा डुबेको छ । 

उदय र अस्त हिमालमै बनाएका पुर्जा म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–३, दानामा जन्मिएका थिए  । बेलायती गोरखा सैनिक र त्यसपछि बेलायतको विशेष सैन्य इकाई एसबीएसमा आबद्ध थिए । सैन्य जीवन छाडेर पर्वतारोहणको दुःसाध्य एवम् कष्टकर बाटो रोजेका उनले छोटो समयमै विश्वकै उत्कृष्ट आरोहीमध्ये आफ्नो स्थान बनाए ।

Watch On

सन् २०१९ मा उनले ‘प्रोजेक्ट पोसिबल’ अन्तर्गत ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला विश्वका सबै १४ हिमाल केवल ६ महिना ६ दिनमै आरोहण गर्दै विश्व कीर्तिमान कायम गरे । यसअघि करिब आठ वर्ष लागेको उपलब्धिलाई उनले अभूतपूर्व रूपमा तोड्दै नयाँ इतिहास रचे ।

उनको यही यात्रामाथि बनेको नेटफ्लिक्सको वृत्तचित्र ‘१४ पिक्स : नथिङ इज इम्पोसिबल’ ले विश्वभर करोडौँ दर्शकलाई प्रेरित गर्‍यो । त्यसपछि उनले जाडो याममा पहिलो पटक के–टु हिमाल सफलतापूर्वक आरोहण गर्ने ऐतिहासिक नेपाली टोलीको नेतृत्व गर्दै अर्को असम्भव उपलब्धि पनि हासिल गरे ।

निम्स दाइ कीर्तिमानका लागि मात्र होइन, मानवीयताका लागि पनि परिचित थिए । हिमालमा जोखिममा परेका स्वदेशी तथा विदेशी आरोहीहरूको उद्धारमा उनी सधैँ अग्रभागमा देखिन्थे । नेपाली शेर्पा र पर्वतीय समुदायको क्षमता विश्वमाझ चिनाउन उनले निरन्तर भूमिका खेले । उनको परिचयलाई यसैले उदात्त तुल्यायो ।

हिमालका पोटरका लागि सुविधासम्पन्न आवास निमार्ण गरिरहेका, हिमालसँगै बाँच्ने साहसका गरेका, हिमाल बचाउन लागे र हिमालमा जोडिनेहरुको जीवन उकास्न लागेका निम्स दाई । 

तर, उनकी साहसको यही यात्राले अन्ततः दुःखद मोड लियो ।

२०८३ साउन १४ गते, पाकिस्तानको ८ हजार ५१ मिटर अग्लो ब्रड पिक हिमाल आरोहणका क्रममा क्याम्प–२ र क्याम्प–३ बीच आएको हिमपहिरोमा परी उनीसहित नेपाली आरोहीहरूको टोली दुर्घटनामा पर्‍यो । उद्धारका प्रयास भए पनि उनी जीवित फर्किन सकेनन् ।

निम्स दाइको निधनले नेपालले विश्वस्तरको एक कीर्तिमानी पर्वतारोही मात्र होइन, साहस, नेतृत्व र सेवाभावका अद्वितीय प्रतीक गुमाएको छ ।

निर्मल पुर्जाले बनाएका कीर्तिमान समयसँगै अझ चहकिलो बन्दै जानेछन् । असम्भवलाई सम्भव बनाउने उनको प्रेरणादायी जीवन र नेपाली पर्वतारोहणलाई विश्वमञ्चमा पुर्‍याउने योगदान चीरस्मरणीय रहनेछ ।
० ० ० 

पाकिस्तानको ८ हजार ४७ मिटर अग्लो ब्रोड पिक हिमाल आरोहणका क्रममा नेपाली पर्वतारोही पुरबहादुर गुरूङ ‘युक्त’ को दुःखद् अवसान भयो ।

गोरखाको धार्चे गाउँपालिका–४ लाप्राकमा जन्मिएका युक्तको बाल्यकाल हिमालकै काखमा बित्यो । ब्रिटिस सेनामा भर्ती हुने सपना बोकेका उनी सशस्त्र द्वन्द्वका कारण उनको त्यो सपना अधुरै थियो । त्यसपछि मनाङमा होटलमा काम गर्न थालेका उनी, ट्रेकिङ गाइडहरूसँगको संगत र सामिप्यता बढेसँगै पर्वतारोहण क्षेत्रतर्फ पाइला सोझ्याएका थिए ।

सन् २००९ मा पोर्टरबाट यात्रा सुरु गरेका उनी किचन हेल्पर, सहयोगी गाइड, ट्रेकिङ गाइड हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय माउन्टेन गाइड बने । गत डिसेम्बरमै उनले अन्तर्राष्ट्रिय माउन्टेन गाइडको प्रमाणपत्र प्राप्त गरेका थिए ।

गुरूङ समुदायबाट सबैभन्दा धेरै, १० पटक सगरमाथा आरोहण गर्ने कीर्तिमान पनि युक्तकै नाममा छ । उनले हालसम्म ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला १४ मध्ये १२ वटा हिमाल सफलतापूर्वक आरोहण गरिसकेका थिए । पाकिस्तानको केटू हिमाल २४ घण्टाभित्र आरोहण गरेर उनले अर्को कीर्तिमान पनि बनाएका थिए । उनी हिमालमा फसेका आरोहीहरूको उद्धारमा पनि उत्तिकै सक्रिय रहन्थे ।

तीन साताअघि ब्रोड पिक आरोहणका लागि पाकिस्तान पुगेका युक्त अन्ततः आफ्नै प्रिय हिमालको काखमै सदाका लागि अस्ताएका छन् । ३७ वर्षको उमेरमै एक अनुभवी, साहसी र समर्पित नेपाली पर्वतारोहीको यात्रा दुःखद रूपमा टुंगिएको छ ।

युक्त गुरूङको निधनसँगै नेपालले एक कुशल पर्वतारोही मात्र होइन, उद्धार र पर्वत पर्यटन क्षेत्रमा समर्पित एक अनुभवी हिमालकर्मी पनि गुमाएको छ । ब्रोड पिक दुर्घटनामा ज्यान गुमाउने नेपालीहरूको शव उद्धारको प्रयास भने अझै जारी छ ।

० ० ०

ब्रड पिक दुर्घटनाले नेपालले अर्को प्रतिभाशाली पर्वतारोही पनि गुमाएको छ । सङ्खुवासभाको दुर्गम बस्तीबाट हिमाललाई जीवन बनाएका निमा शेर्पाको यात्रा अब सम्झनामा मात्रै सीमित भएको छ । मेहनत, अनुशासन र साहसका पर्याय बनेका ३६ वर्षीय निमा यसै वर्ष चार वटा आठ हजारे हिमाल चढिसकेका थिए । तर पाँचौँ चुनौती नै उनको अन्तिम यात्रा बन्यो । 

सङ्खुवासभाको मकालु गाउँपालिका–२, च्याक्से बोडामा जन्मिएका निमा शेर्पाको जीवन हिमालसँगै सुरु भयो र हिमालमै अन्त्य भयो ।

सामान्य किसान परिवारमा हुर्किएका उनले कठिन संघर्षबाट पर्वतारोहण क्षेत्रमा आफ्नो छुट्टै परिचय बनाएका थिए । ट्रेकिङबाट यात्रा सुरु गरेका निमा लगन, अनुशासन र अथक मेहनतका कारण छोटो समयमै अनुभवी उच्च हिमाली आरोहीका रूपमा स्थापित भए ।

यस वर्ष मात्रै उनले ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला चार वटा हिमाल सफलतापूर्वक आरोहण गरिसकेका थिए । त्यसपछि एलिट एक्स्पिडिसनमार्फत पाकिस्तानको ८ हजार ४७ मिटर अग्लो ब्रड पिक आरोहणका लागि प्रस्थान गरेका थिए । तर, यही अभियान उनको जीवनको अन्तिम यात्रा बन्यो ।

ब्रड पिकमा आएको हिमपहिरोमा परी उनको ज्यान गएको शनिबार पुष्टि भयो । दुर्घटनाको खबरसँगै श्रीमती पेम्बी शेर्पा, परिवार र सिंगो गाउँ शोकमा डुबेको छ ।

मकालु गाउँपालिकाका अध्यक्ष वाङ्दी छिरिङ शेर्पाका अनुसार निमा हिमाल आरोहणलाई केवल पेशा होइन, जीवनको लक्ष्यका रूपमा अघि बढाइरहेका थिए । अन्तर्राष्ट्रिय हिमाल आरोहणमार्फत उनले गाउँपालिका र नेपालको नाम विश्वमञ्चमा चिनाउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएका थिए ।

अध्यक्ष शेर्पा भन्छन्, “निमा शेर्पाको निधनले गाउँपालिकाले एक साहसी, इमान्दार र सम्भावनाशील युवा गुमाएको छ । यो क्षति एउटा परिवारको मात्र होइन, समग्र नेपाली पर्वतारोहण क्षेत्रकै हो ।“

सपना बोकेर हिमालतर्फ उक्लिएका निमा अन्ततः आफ्नै प्रिय हिमालको काखमै सधैँका लागि बिलाए । तर उनको साहस, समर्पण र संघर्षको कथा भने नेपाली पर्वतारोहण इतिहासमा सधैँ जीवित रहनेछ ।

हिमाललाई कर्मभूमि बनाएका निमा शेर्पाको निधनले नेपाली पर्वतारोहण क्षेत्रले अर्को आशालाग्दो युवा गुमाएको छ । तर उनले छाडेको साहस र समर्पणको पदचिह्न भने आउने पुस्ताका आरोहीका लागि प्रेरणाको शिखर बनेर रहनेछ ।

० ० ०

भरियाबाट सुरु भएको यात्रा विश्वकीर्तिमानसम्म पुग्यो । तर, विश्वका सबै आठहजारे हिमाल चढेका नेपाली पर्वतारोही किलि पेम्बा शेर्पाको जीवनयात्रा पाकिस्तानको ब्रोड पिकमै टुंगिएको छ । दोलखाको सानो गाउँबाट विश्व पर्वतारोहणको शिखरसम्म पुगेका उनी अब इतिहासका प्रेरणादायी पात्र बनेका छन् । 

१८ वर्षको उमेरमा भरियाका रूपमा हिमाल उक्लिएका दोलखाको गौरीशंकर गाउँपालिका–९, बेदिङका किलि पेम्बा शेर्पा ‘किलु’ ले संघर्षलाई नै सफलताको आधार बनाए ।

कडा मेहनत, साहस र समर्पणका बलमा उनले विश्व पर्वतारोहणमा आफ्नो छुट्टै पहिचान स्थापित गरे । गाइडका रूपमा विश्वका ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला सबै १४ वटा हिमाल सफलतापूर्वक आरोहण गर्दै उनले विश्वकीर्तिमान कायम गरेका थिए ।

सन् २०२१ मा विश्वकै दोस्रो अग्लो हिमाल के–टुको पहिलो सफल शीतकालीन आरोहण गर्ने ऐतिहासिक नेपाली टोलीका उनी महत्वपूर्ण सदस्य थिए । त्यति मात्र होइन, उनले १५ पटक सगरमाथाको सफल आरोहण गरेर नेपाली पर्वतारोहणमा आफ्नो नाम स्वर्ण अक्षरले लेखाए ।

तर, साहसले भरिएको यही यात्रा पाकिस्तानको ८ हजार ४७ मिटर अग्लो ब्रोड पिकमा आएर रोकियो ।

निर्मल पुर्जा ‘निम्स दाइ’ को नेतृत्वमा रहेको अन्तर्राष्ट्रिय टोलीसँगै शिखरतर्फ अघि बढिरहेका बेला आएको हिमपहिरोमा परेर किलि पेम्बाले ज्यान गुमाए । शुक्रबार उनको शव फेला परेको जानकारी उनका काका तथा वरिष्ठ हिमआरोही दावाछिरी शेर्पाले दिएका छन् ।

किलि पेम्बाको निधनको खबरसँगै दोलखाको बेदिङ गाउँ शोकमा डुबेको छ । गाउँका धेरै युवाका लागि उनी केवल सफल आरोही थिएनन्, सपनालाई संघर्षले जित्न सकिन्छ भन्ने जीवित उदाहरण पनि थिए ।

परिवारले सरकारले उनको पार्थिव शरीर यथाशीघ्र स्वदेश ल्याउने व्यवस्था मिलाइदिन आग्रह गरेको छ । काका दावाछिरी शेर्पाले संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय, परराष्ट्र मन्त्रालय र नेपाल पर्वतारोहण संघसँग छिटो पहल गर्न अनुरोध गरेका छन् ।

भरियाको भारी बोकेर सुरु भएको एउटा सपना विश्वकीर्तिमानसम्म पुग्यो । तर अन्ततः हिमालकै काखमा सदाका लागि विश्राम लिएको किलि पेम्बाले नेपाली पर्वतारोहणलाई अमूल्य गौरव र प्रेरणाको विरासत छाडेर गएका छन् ।
किलि पेम्बा शेर्पाको जीवनले देखाएको बाटो स्पष्ट छ—संघर्षले असम्भवलाई पनि सम्भव बनाउन सक्छ । उनको योगदान र कीर्तिमानले नेपाली पर्वतारोहणको इतिहासमा सधैँ उज्यालो अध्यायका रूपमा स्थान पाउनेछ ।

 ० ० ०

विश्वका अग्ला हिमाल चुम्ने धेरै आरोहीहरूको सफलतापछाडि केही यस्ता मौन र शान्त नायक हुन्छन्, जसको नाम सधैं चर्चामा आउँदैन । त्यस्तै एक समर्पित उच्च हिमाली मार्गदर्शक थिए– ग्यालु शेर्पा । ब्रोड पिक दुर्घटनामा उनको जीवन टुंगिए पनि उनले छाडेको समर्पण र मानवीयताको कथा भने हिमालसँगै जीवित रहनेछ । 

ग्यालु शेर्पाका लागि हिमाल केवल रोजगारी थिएन, जीवन थियो । हिमालसँगै हुर्किएका उनले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन पर्वतारोहण र आरोहीहरूको सुरक्षामा समर्पित गरे ।

वर्षौंसम्म उनी एक कुशल, भरपर्दो र विनम्र उच्च हिमाली गाइडका रूपमा परिचित रहे । विश्वका चर्चित आरोहीहरूसँग उनले अनेकौँ हिमाली अभियानमा सहकार्य गरे । विशेषगरी निर्मल पुर्जा ‘निम्स दाइ’ सँग उनको सहयात्रा धेरै अभियानमा देखिन्थ्यो ।

उनलाई चिन्नेहरू भन्छन्– ग्यालु कहिल्यै आफूलाई अगाडि राख्दैनथे, सधैं टोली र क्लाइन्टको सफलतालाई प्राथमिकता दिन्थे ।

यही अनुभव साझा गरेकी छन् अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतारोही क्रिस्टिन हारिला ।

उनका अनुसार, न्यूयोर्क टाइम्स मा प्रकाशित एउटा समाचारपछि आफू नेपाल फर्किन हिच्किचाइरहेका बेला ग्यालुसँग चोलात्से अभियानमा भेट भएको थियो । आधार शिविरसम्मको यात्रादेखि हिमालको उकालोसम्म ग्यालुले दिएको साथ र सुरक्षाको अनुभूतिले आफूलाई फेरि नेपालका हिमालप्रति विश्वास दिलाएको हारिलाले स्मरण गरेकी छन् ।

हारिलाका शब्दमा, ग्यालु हिमालमा पुगेपछि आफ्नै संसारमा रमाउँथे । उनी आफ्ना क्लाइन्टका लागि सधैं अपेक्षाभन्दा धेरै गर्ने गाइड थिए । ‘तिमीले मलाई फेरि नेपालका हिमालमा फर्किने आत्मविश्वास दियौ,’ भन्दै उनले ग्यालुप्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली व्यक्त गरेकी छन् ।

तर, जुलाई ३० मा पाकिस्तानको ८ हजार ४७ मिटर अग्लो ब्रोड पिकमा आएको भीषण हिमपहिरोले ग्यालुको त्यो यात्रा सधैंका लागि रोकिदियो । क्याम्प–२ र क्याम्प–३ बीच आएको हिमपहिरोमा उनीसहित १० सदस्यीय टोली नै दुर्घटनामा पर्‍यो ।

ग्यालुको नाम धेरैका लागि अपरिचित हुन सक्छ । तर विश्वका थुप्रै सफल हिमाली अभियानका पछाडि उभिएका पर्दा पछाडिका नायकमध्ये उनी पनि एक थिए । उनको साहस, व्यावसायिकता, नम्रता र सेवाभावले नेपाली उच्च हिमाली गाइडहरूको प्रतिष्ठालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा अझ उँचो बनाएको थियो ।

हिमाल चढ्नेहरू प्रायः शिखरमा देखिन्छन्, तर शिखरसम्म पुर्‍याउने हातहरू धेरैजसो ओझेलमै रहन्छन् । ग्यालु शेर्पा त्यस्तै एक मौन नायक थिए, जसले अरूको सपना पूरा गराउँदै आफ्नै जीवन हिमालको काखमा समर्पण गरे । उनको योगदान नेपाली पर्वतारोहणको इतिहासमा सधैं सम्मानका साथ सम्झिइरहनेछ ।

० ० ०

पर्वतारोहण उनको पेशा मात्र थिएन, पुस्तौंदेखि बग्दै आएको पारिवारिक विरासत पनि थियो । २९ वर्षकै उमेरमा विश्वका अग्ला हिमालहरूमा आफ्नो क्षमता प्रमाणित गरिसकेका युवा गाइड न्वाङ थिन्डु शेर्पाको यात्रा भने ब्रोड पिकमै टुंगिएको छ । साहस, समर्पण र सेवाभावले भरिएको उनको जीवन अब प्रेरणाको कथा बनेको छ । 

सङ्खुवासभाको मकालु गाउँपालिका–१, तालखर्कमा जन्मिएका न्वाङ थिन्डु शेर्पाका लागि हिमाल कुनै नयाँ संसार थिएन । हिमाल नै उनको घर थियो, हिमाल नै उनको जीवन ।

पुस्तौंदेखि पर्वतारोहणमा समर्पित परिवारमा हुर्किएका न्वाङका बुबा र तीनै जना दाजुहरू पनि आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमाल सफलतापूर्वक आरोहण गरिसकेका अनुभवी पर्वतारोही हुन् । त्यही विरासतलाई उनले पनि गर्वका साथ अघि बढाए ।

केवल २९ वर्षको उमेरमै न्वाङले विश्वका धेरै प्रतिष्ठित हिमालहरू सफलतापूर्वक आरोहण गरिसकेका थिए । सन् २०२२ मा पहिलो पटक सगरमाथा चढेका उनले त्यसपछि कञ्चनजङ्घा, मनास्लु, मकालु, ल्होत्से र आमादब्लमजस्ता चुनौतीपूर्ण हिमालमा सफलता हासिल गरे । छोटो समयमै उनी सक्षम हाई–अल्टिच्युड गाइडका रूपमा परिचित बने ।

तर न्वाङको परिचय केवल सफल आरोहीको मात्र थिएन । जोखिमको क्षणमा अरूको जीवन बचाउन सधैं अग्रपंक्तिमा उभिने साहसी उद्धारकर्मी पनि थिए उनी ।

सन् २०२५ मा अन्नपूर्ण हिमालमा गएको हिमपहिरोपछि हराइरहेका शेर्पाहरूको खोजी तथा उद्धार अभियानमा उनले उच्च जोखिम मोलेर काम गरे । त्यसपछि मकालु–२ हिमालको करिब ७ हजार ३ सय मिटर उचाइबाट एक विदेशी आरोहीको शव सुरक्षित रूपमा तल झार्ने कठिन अभियानमा पनि उनी सक्रिय सदस्य बने ।

यही साहस र अनुभवका साथ उनी सेवन समिट ट्रेक्समार्फत पाकिस्तानको ८ हजार ४७ मिटर अग्लो ब्रोड पिक आरोहणमा सहभागी भएका थिए ।

तर, जुलाई ३० मा क्याम्प–२ र क्याम्प–३ बीच आएको भीषण हिमपहिरोले उनको जीवन सधैंका लागि रोकिदियो । विश्वविख्यात पर्वतारोही निर्मल पुर्जा ‘निम्स दाइ’ नेतृत्वको टोलीसँगै रहेका न्वाङ पनि हिमपहिरोमा परेर फर्किन सकेनन् ।

मकालु गाउँपालिकाले उनको निधनलाई गाउँ र देशकै ठूलो क्षति भनेको छ । गाउँपालिका अध्यक्ष वाङ्दी छिरिङ शेर्पाका अनुसार न्वाङ एक साहसी, इमानदार र अत्यन्तै जेहेन्दार युवा थिए, जसले नेपाली पर्वतारोहणको भविष्यप्रति ठूलो आशा जगाएका थिए ।

२९ वर्षको छोटो जीवनमा न्वाङ थिन्डु शेर्पाले धेरै हिमाल चढे, धेरै जीवन जोगाए, र धेरै सपना बोके । अन्ततः उनी आफैंले सबैभन्दा धेरै माया गरेको हिमालकै काखमा सदाका लागि विश्राम लिए ।

न्वाङ थिन्डु शेर्पाको यात्रा छोटो रह्यो, तर उनले छाडेको साहस, सेवा र समर्पणको विरासत निकै ठूलो छ । नेपाली पर्वतारोहणले एक होनहार युवा गाइड गुमाएको छ, तर उनको योगदान र प्रेरणा हिमालजस्तै अग्लो भएर सधैं स्मरणीय रहनेछ ।