पटाकाले जोखिममा पाँचतल्ले मन्दिर, स्थानीयले उठाए सम्पदा संरक्षणको प्रश्न

ख्वप (भक्तपुर) । विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृत भक्तपुरको टौमढीस्थित ऐतिहासिक पाँचतल्ले मन्दिर परिसरमा पटाका पड्काइएपछि सम्पदाको सुरक्षा र मानव स्वास्थ्यलाई लिएर स्थानीयले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।

Watch On

नेपाल संवत् ११४७ को स्वागतमा मङ्गलबार राति निकालिएको ‘न्हुदँया भिन्तुना’ र्‍यालीमा सहभागी तथा आन्तरिक पर्यटकले टौमढी क्षेत्रमा राति करिब ८ बजेदेखि मध्यरातिसम्म सयौँ पटाका पड्काएका थिए ।

सयौँ वर्ष पुराना काठका संरचना रहेको मन्दिर परिसरमा पटाकाबाट निस्कने आगोका झिल्काले आगलागी हुनसक्ने जोखिम रहेको स्थानीयको भनाइ छ । उनीहरूले सांस्कृतिक उत्सव मनाउने नाममा ऐतिहासिक सम्पदालाई जोखिममा पार्नु गैरजिम्मेवार व्यवहार भएको बताएका छन् ।

स्थानीय केपी छुस्याकीले सामाजिक सञ्जालमा लेख्दै सांस्कृतिक चेतना र नागरिक जिम्मेवारी गुमाउँदा मानिसमा विवेक हराउने टिप्पणी गरेका छन् । भव्य काठका संरचनाको बीचमा बारुदसँग खेल्नु सांस्कृतिक धरोहरमाथिको जोखिमपूर्ण व्यवहार भएको उनको भनाइ छ ।

त्यस्तै, स्थानीय अनिल पाउँले पटाका पड्काउने व्यक्ति वा समूहको पहिचान गरी सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएका भिडियोका आधारमा कारबाही गर्न माग गरेका छन् ।

मङ्गलबार राति घटनास्थलमा पुगेका राससकर्मीका अनुसार पटाकाको चर्को आवाज र धुवाँले आसपासका सर्वसाधारणलाई सास्ती भएको थियो । धुवाँका कारण श्वास फेर्नसमेत कठिन भएको थियो । पटाका पड्काउने क्रममा रकेट पटाका माथि जान नसकी बच्चा बोकेकी एक महिलाको खास्टोमा अड्किएको घटनासमेत देखिएको थियो । समयमै ध्यान दिइएकाले सम्भावित दुर्घटना टरेको थियो ।

घटनास्थलमा सुरक्षाकर्मीको उपस्थिति रहे पनि पटाका पड्काउनेको सङ्ख्या धेरै भएकाले नियन्त्रण गर्न कठिन भएको एक सुरक्षाकर्मीले बताएका थिए । उनका अनुसार प्रहरीले दसैँदेखि नै पटाका नपड्काउन सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै आएको थियो भने केही व्यक्तिलाई नियन्त्रणमा पनि लिइएको थियो ।

स्थानीयवासी सत्य शर्माले पटाकाको चर्को आवाज र धुवाँले टौमढी तथा आसपासका बासिन्दा प्रभावित भएको बताए । राति अबेरसम्म पटाका पड्काइँदा स्थानीयले सुत्न नपाएको र बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा बिरामीलाई थप समस्या भएको उनको भनाइ छ ।

पटाका पड्काउँदा निस्कने धुवाँमा सूक्ष्म कण (पीएम २.५), सल्फर डाइअक्साइड तथा विभिन्न धातुका कण हुन सक्छन् । यस्ता प्रदूषकले आँखा, नाक र घाँटीमा जलन, खोकी तथा दमका बिरामीलाई श्वासप्रश्वासमा समस्या गराउन सक्छन् । बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती महिला तथा मुटु र फोक्सोसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्ति बढी जोखिममा पर्न सक्छन् ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार सूक्ष्म कणसहितको वायु प्रदूषणमा लामो समयसम्म रहँदा फोक्सोको क्यान्सरलगायत गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्तिन सक्छन् । यद्यपि, एकपटक पटाकाको धुवाँमा पर्दैमा क्यान्सर हुन्छ भन्ने होइन । त्यसको जोखिम प्रदूषणको मात्रा, सम्पर्क अवधि र दोहोरिने अवस्थासँग सम्बन्धित हुन्छ ।

विश्वसम्पदा क्षेत्रमा पर्ने पाँचतल्ले मन्दिरजस्तो ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षण राज्यको मात्र नभई नागरिकको पनि जिम्मेवारी हो । विशेषगरी पुराना काठका संरचनामा आगोको झिल्का पर्दा ठूलो क्षति हुनसक्ने भएकाले यस्ता क्षेत्रमा पटाका पड्काउन पूर्ण रूपमा रोक लगाउनुपर्ने स्थानीयको माग छ ।

तिहारको अन्तिम दिनसमेत यस्ता गतिविधि नदोहोरिऊन् र पर्व मनाउने नाममा मानव स्वास्थ्य तथा ऐतिहासिक सम्पदा जोखिममा नपरून् भन्ने उनीहरूको अपेक्षा छ ।