भोटेकोशी बाढीपछि चार हिमतालको पानी घटाउने तयारीमा सरकार, दुई अर्ब लाग्ने

काठमाडौं । भोटेकोशी बाढीपछि सरकारले जोखिममा रहेका चार हिमतालको पानीको सतह घटाउने तयारी थालेको छ । ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय स्रोतका अनुसार मनाङको ठुलागी, सङ्खुवासभाको तल्लो बरुण, सोलुखुम्बुको लुम्बिङ च्छो र होङ्गु–२ हिमतालको पानी घटाउन लागिएको हो ।

Watch On

यी चारवटै हिमताल फुट्ने जोखिममा रहेको यसअघि नै आकलन गरिएको थियो । लाङटाङ लिरुङ हिमालमुनिको हिमचट्टान झरेर ल्हेन्दे खोलामा आएको भेलबाढीपछि सरकारले जोखिममा रहेका अन्य हिमतालको अवस्था र जोखिम न्यूनीकरणबारे समेत अध्ययन अघि बढाएको हो ।

मन्त्रालय स्रोतका अनुसार चारवटै हिमतालको पानीको सतह घटाउन करिब दुई अर्ब रुपैयाँ लाग्ने अनुमान गरिएको छ । संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी)को आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा सरकारले जोखिम न्यूनीकरणको काम अघि बढाउन लागेको हो ।

हाल चारवटै हिमतालको विस्तृत अध्ययन भइरहेको छ । अध्ययन सकिएपछि आवश्यक कामका लागि टेन्डर आह्वान गर्ने तयारी छ ।

‘अहिले जोखिमपूर्ण अवस्थामा रहेका चारवटा हिमतालको व्यवस्थापनबारे अध्ययन भइरहेको छ । विस्तृत अध्ययन सकिएपछि टेन्डर आह्वान हुनेछ,’ ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय स्रोतले भन्यो ।

च्छोरोल्पाबाट सिकेको पाठ

नेपालले यसअघि दुईवटा हिमतालको पानीको सतह घटाएर जोखिम न्यूनीकरण गरिसकेको छ । दोलखाको रोल्वालिङ उपत्यकामा रहेको च्छोरोल्पा हिमतालमा सन् २००० मा पानीको सतह घटाउने काम गरिएको थियो ।

सुरुमा साइफन प्रविधिमार्फत पानी निकाल्ने प्रयास गरिए पनि त्यसको क्षमता पर्याप्त नभएपछि तालको प्राकृतिक बाँध काटेर खुला नहर निर्माण गरिएको थियो । त्यसबाट तालको पानी निरन्तर र नियन्त्रित रूपमा बाहिर बग्ने व्यवस्था मिलाइएको थियो । पानीको बहाव नियमन गर्न च्यानलसमेत निर्माण गरिएको थियो ।

ताल फुट्न सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै तल्लो तटीय क्षेत्रमा रहेका तामाकोशी नदी किनारका बस्तीलाई पूर्वसूचना दिन स्वचालित पूर्वसूचना प्रणाली पनि जडान गरिएको थियो । यो नेपालको पहिलो स्वचालित पूर्वसूचना प्रणाली थियो ।

तालबाट निकालिएको पानी टर्बाइनमा प्रयोग गरी विद्युतसमेत उत्पादन गरिएको थियो । उक्त विद्युत व्यावसायिक प्रयोजनका लागि नभई तालको निरीक्षणमा खटिएका सुरक्षाकर्मी तथा कर्मचारीको प्रयोगमा ल्याइएको थियो ।

च्छोरोल्पामा गरिएको यो प्रयोगले हिमतालको पानीको सतह घटाएर जोखिम न्यूनीकरण गर्न सकिने देखायो ।

इम्जामा पनि सफल प्रयोग

नेपालले सन् २०१६ मा सोलुखुम्बुको इम्जा हिमतालमा पनि त्यस्तै सफल अभ्यास गर्‍यो । नेपाली सेनाको नेतृत्वमा प्राविधिक टोलीले तालको पानीको सतह ३ दशमलव ४ मिटर घटाएको थियो ।

त्यहाँ पनि हिमतालको प्राकृतिक बाँध खनेर करिब ५० मिटर लामो र तीन मिटर गहिरो नहर तथा च्यानल निर्माण गरिएको थियो । त्यसबाट सुरक्षित स्पिलवेमार्फत करिब ५० लाख घनमिटर पानी सुरक्षित रूपमा बाहिर पठाइएको थियो ।

समुद्र सतहबाट ५ हजार १७ मिटरको उचाइमा ठूला उपकरणबिना सामान्य औजार र साना उपकरणको प्रयोग गरेर नेपाली सेना तथा प्राविधिक टोलीले काम सम्पन्न गरेको थियो । कठिन भौगोलिक अवस्थामा गरिएको यो कामको अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै प्रशंसा भएको थियो ।

इम्जा हिमतालको पानीको सतह घटाएपछि ताल आसपास र तल्लो तटीय क्षेत्रमा पूर्वसूचना प्रणाली पनि जडान गरिएको थियो ।

च्छोरोल्पा र इम्जा दुवैमा गरिएको जोखिम न्यूनीकरणपछि अहिले ती हिमतालबाट हुने सम्भावित जोखिम घटेको छ । अब सरकारले चार नयाँ जोखिमपूर्ण हिमतालमा यस्तै जोखिम न्यूनीकरणको काम अघि बढाउन लागेको हो ।