भोटेकोशी बाढीपछि चार हिमतालको पानी घटाउने तयारीमा सरकार, दुई अर्ब लाग्ने

काठमाडौं । भोटेकोशी बाढीपछि सरकारले जोखिममा रहेका चार हिमतालको पानीको सतह घटाउने तयारी थालेको छ । ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय स्रोतका अनुसार मनाङको ठुलागी, सङ्खुवासभाको तल्लो बरुण, सोलुखुम्बुको लुम्बिङ च्छो र होङ्गु–२ हिमतालको पानी घटाउन लागिएको हो ।

Watch On

यी चारवटै हिमताल फुट्ने जोखिममा रहेको यसअघि नै आकलन गरिएको थियो । लाङटाङ लिरुङ हिमालमुनिको हिमचट्टान झरेर ल्हेन्दे खोलामा आएको भेलबाढीपछि सरकारले जोखिममा रहेका अन्य हिमतालको अवस्था र जोखिम न्यूनीकरणबारे समेत अध्ययन अघि बढाएको हो ।

मन्त्रालय स्रोतका अनुसार चारवटै हिमतालको पानीको सतह घटाउन करिब दुई अर्ब रुपैयाँ लाग्ने अनुमान गरिएको छ । संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी)को आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा सरकारले जोखिम न्यूनीकरणको काम अघि बढाउन लागेको हो ।

हाल चारवटै हिमतालको विस्तृत अध्ययन भइरहेको छ । अध्ययन सकिएपछि आवश्यक कामका लागि टेन्डर आह्वान गर्ने तयारी छ ।

‘अहिले जोखिमपूर्ण अवस्थामा रहेका चारवटा हिमतालको व्यवस्थापनबारे अध्ययन भइरहेको छ । विस्तृत अध्ययन सकिएपछि टेन्डर आह्वान हुनेछ,’ ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय स्रोतले भन्यो ।

यसअघि नै नेपालले जोखिममा रहेका चार हिमतालको पानी घटाउनका लागि करिब पाँच अर्बको अनुदान पाउने बताइएको थियो।

पोपुआ निउगिनीको राजधानी पोर्ट मोरिस्बीमा बसेको हरित जलवायु कोष (जिसएफ) को ४२ औं बोर्ड बैठकले नेपालबाट पेस भएको ‘हिमाली जलाधारमा हुने जलवायुजन्य पहिरो र हिमताल विष्फोटको जोखिमबाट धनजनको रक्षा’ शीर्षकको परियोजना स्वीकृत गरेको थियो ।

त्यतिबेला यस परियोजनमा नेपाल सरकार, संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रम (यूएनडिपी), स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादक संघले एक करोड ३८ लाख अमेरिकी डलर सहलगानी गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए।

यसबारे जलविज्ञान तथा जलस्रोत अनुसन्धान केन्द्रको कार्यकारी निर्देशक सञ्जिव बरालसँग पनि हामीले कुराकानी गरेका छौं।

उनले जलवायु हरित कोष (जीसीएफ) अन्तर्गत नेपालले पाउन लागेको पैसा सम्झौता भएर काम सुरू भएको बताए।

‘यो चार वटा हिमताल जिसीएफको पैसाबाट सतह न्यूनीकरण गर्ने योजना हो। कुनैको ३ मिटर, एउटाको चाहिँ एक मिटर लोअर गर्ने गरी त्यसको प्रारम्भिक अध्ययन भएको छ,’ उनले भने।

च्छोरोल्पाबाट सिकेको पाठ

नेपालले यसअघि दुईवटा हिमतालको पानीको सतह घटाएर जोखिम न्यूनीकरण गरिसकेको छ । दोलखाको रोल्वालिङ उपत्यकामा रहेको च्छोरोल्पा हिमतालमा सन् २००० मा पानीको सतह घटाउने काम गरिएको थियो ।

सुरुमा साइफन प्रविधिमार्फत पानी निकाल्ने प्रयास गरिए पनि त्यसको क्षमता पर्याप्त नभएपछि तालको प्राकृतिक बाँध काटेर खुला नहर निर्माण गरिएको थियो । त्यसबाट तालको पानी निरन्तर र नियन्त्रित रूपमा बाहिर बग्ने व्यवस्था मिलाइएको थियो । पानीको बहाव नियमन गर्न च्यानलसमेत निर्माण गरिएको थियो ।

ताल फुट्न सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै तल्लो तटीय क्षेत्रमा रहेका तामाकोशी नदी किनारका बस्तीलाई पूर्वसूचना दिन स्वचालित पूर्वसूचना प्रणाली पनि जडान गरिएको थियो । यो नेपालको पहिलो स्वचालित पूर्वसूचना प्रणाली थियो ।

तालबाट निकालिएको पानी टर्बाइनमा प्रयोग गरी विद्युतसमेत उत्पादन गरिएको थियो । उक्त विद्युत व्यावसायिक प्रयोजनका लागि नभई तालको निरीक्षणमा खटिएका सुरक्षाकर्मी तथा कर्मचारीको प्रयोगमा ल्याइएको थियो ।

च्छोरोल्पामा गरिएको यो प्रयोगले हिमतालको पानीको सतह घटाएर जोखिम न्यूनीकरण गर्न सकिने देखायो ।

इम्जामा पनि सफल प्रयोग

नेपालले सन् २०१६ मा सोलुखुम्बुको इम्जा हिमतालमा पनि त्यस्तै सफल अभ्यास गर्‍यो । नेपाली सेनाको नेतृत्वमा प्राविधिक टोलीले तालको पानीको सतह ३ दशमलव ४ मिटर घटाएको थियो ।

त्यहाँ पनि हिमतालको प्राकृतिक बाँध खनेर करिब ५० मिटर लामो र तीन मिटर गहिरो नहर तथा च्यानल निर्माण गरिएको थियो । त्यसबाट सुरक्षित स्पिलवेमार्फत करिब ५० लाख घनमिटर पानी सुरक्षित रूपमा बाहिर पठाइएको थियो ।

समुद्र सतहबाट ५ हजार १७ मिटरको उचाइमा ठूला उपकरणबिना सामान्य औजार र साना उपकरणको प्रयोग गरेर नेपाली सेना तथा प्राविधिक टोलीले काम सम्पन्न गरेको थियो । कठिन भौगोलिक अवस्थामा गरिएको यो कामको अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै प्रशंसा भएको थियो ।

इम्जा हिमतालको पानीको सतह घटाएपछि ताल आसपास र तल्लो तटीय क्षेत्रमा पूर्वसूचना प्रणाली पनि जडान गरिएको थियो ।

च्छोरोल्पा र इम्जा दुवैमा गरिएको जोखिम न्यूनीकरणपछि अहिले ती हिमतालबाट हुने सम्भावित जोखिम घटेको छ । अब सरकारले चार नयाँ जोखिमपूर्ण हिमतालमा यस्तै जोखिम न्यूनीकरणको काम अघि बढाउन लागेको हो ।