शीतलहर र हिमपातको जोखिम घटाउन सरकारको पूर्वतयारी, चिसो बढे विद्यालय बन्ददेखि जोरबिजोरसम्मको तयारी

काठमाडौँ । हिउँदमा तराईमा शीतलहर र उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा हिमपातबाट हुनसक्ने जनधनको क्षति न्यूनीकरण गर्न सरकारले पूर्वतयारी थालेको छ । राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले चिसो मौसमसँगै बढ्ने स्वास्थ्य जोखिम, वायु प्रदूषण र यातायात अवरोधलाई ध्यानमा राखेर पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना अघि बढाएको हो ।

Watch On

प्राधिकरणले बिहीबार आयोजना गरेको हिमपात तथा शीतलहर पूर्वतयारी र प्रतिकार्य राष्ट्रिय कार्ययोजना समीक्षा बैठकमा कार्यकारी प्रमुख डा धर्मराज उप्रेतीले चिसो मौसमलाई सामान्य मौसमी अवस्थाका रूपमा मात्र लिन नहुने बताए । उनले मनसुनजन्य विपद्मा जस्तै शीतलहर र हिमपातबाट उत्पन्न हुनसक्ने जोखिम न्यूनीकरणका लागि पनि सम्बन्धित निकायले समयमै योजना बनाएर सक्रिय हुनुपर्नेमा जोड दिए ।

उनका अनुसार मध्य मङ्सिरदेखि मध्य फागुनसम्मको हिउँदे अवधिमा तराईका जिल्लामा शीतलहर, कुहिरो र हुस्सु तथा उच्च पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा हिमपातको जोखिम रहन्छ । विशेषगरी अधिकतम र न्यूनतम तापक्रमबीचको अन्तर घट्ने, लगातार चिसो दिन रहने र बाक्लो हुस्सु लाग्ने अवस्थाले जनजीवन प्रभावित पार्न सक्छ ।

‘मध्य मङ्सिरदेखि मध्य फागुनसम्मको हिउँदे अवधिमा तराईमा शीतलहर, कुहिरो र हुस्सु तथा उच्च पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा हिमपातको जोखिम रहन्छ’, उप्रेतीले भने, ‘विशेषगरी अधिकतम र न्यूनतम तापक्रमबीचको अन्तर कम हुने, लगातार चिसो दिन रहने र बाक्लो हुस्सु लाग्ने अवस्थाले जनजीवन प्रभावित पार्ने गर्छ ।’

प्राधिकरणले यसपटक चिसोसँगै वायु प्रदूषणबाट उत्पन्न हुनसक्ने स्वास्थ्य जोखिमलाई पनि प्राथमिकतामा राखेको छ । शीतलहरका समयमा वायु प्रदूषण बढ्न सक्ने र हावामा रहेका सूक्ष्म कण पिएम २.५ तथा पिएम १० को मात्रा उच्च हुँदा मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्ने उप्रेतीले बताए ।

नेपालमा वायु गुणस्तर सूचकाङ्क (एक्युआई) १५० देखि ४००–५०० सम्म पुगेका उदाहरण रहेको उल्लेख गर्दै उनले प्रदूषणको अवस्था गम्भीर हुँदा स्वास्थ्यसम्बन्धी विशेष सूचना र सचेतना जारी गर्नुपर्ने बताए । चिसो र प्रदूषणको प्रभाव अत्यधिक बढेमा विद्यालय बन्द गर्ने, सवारीसाधनमा जोरबिजोर प्रणाली लागू गर्ने र निर्माण कार्यसमेत रोक्ने उपाय अपनाउनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

यस्ता निर्णय प्रभावकारी बनाउन स्वास्थ्य आपतकालीन सञ्चालन केन्द्रसहित सम्बन्धित निकायबीच समन्वय आवश्यक रहेको उनले बताए ।

हिउँदमा बाक्लो हुस्सु र तुवाँलोका कारण दृश्यता घट्दा सडक तथा हवाई यातायात प्रभावित हुने र दुर्घटनाको जोखिम बढ्ने प्राधिकरणको आकलन छ । कतिपय अवस्थामा दृश्यता ५० मिटरसम्म सीमित हुनसक्ने भएकाले त्यस्तो अवस्थामा सवारीसाधन सञ्चालन र हवाई उडानमा विशेष सतर्कता अपनाउनुपर्ने उप्रेतीले बताए ।

त्यस्तै, दुई हजारदेखि दुई हजार ५०० मिटरभन्दा माथिका भूभागसहित उच्च हिमाली क्षेत्रमा हिमपातको सम्भावना रहने भएकाले त्यहाँका स्थानीय बासिन्दा, पर्यटक र यात्रुको सुरक्षाका लागि आवश्यक तयारी गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए ।

यस वर्ष एलनिनोको अवस्थाका कारण हिउँदमा चिसोको अवस्था कस्तो रहन्छ भन्नेबारे अहिल्यै निश्चित पूर्वानुमान गर्न नसकिने उप्रेतीले बताए । मौसम पूर्वानुमान महाशाखाबाट थप विवरण प्राप्त भएपछि सोहीअनुसार तयारीलाई परिमार्जन गर्दै लैजाने उनले जानकारी दिए ।

प्राधिकरणले चिसोबाट जोगिने उपायबारे पनि नागरिकलाई सचेत गराउनुपर्ने जनाएको छ । विशेषगरी घरभित्र दाउरा वा हिटर बाल्दा पर्याप्त हावा आवतजावत हुने व्यवस्था गर्न उप्रेतीले आग्रह गरे । झ्यालढोका बन्द गरेर आगो वा हिटर बाल्दा कार्बन मोनोअक्साइड ग्यास जम्मा भई निस्सासिने, बेहोस हुने र मृत्युसमेत हुनसक्ने जोखिम रहेको उनले बताए ।

शीतलहरबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित हुनसक्ने गर्भवती, नवजात शिशु, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र दीर्घरोगीको सुरक्षामा विशेष ध्यान दिनुपर्ने उनको सुझाव छ । शीतलहरको सूचना जारी भएपछि मात्र राहत तथा उद्धारको तयारी थाल्ने नभई जोखिमयुक्त क्षेत्रको पहिचान गरी पहिल्यै आवश्यक सामग्री र जनशक्ति व्यवस्थापन गर्नुपर्ने उनले बताए ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालय र जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिमार्फत जोखिमयुक्त क्षेत्रमा दाउरा वितरण गर्ने, विपन्न परिवारलाई न्यानो कपडा र कम्बल उपलब्ध गराउने तथा आवश्यकताअनुसार अन्य राहत सामग्रीको व्यवस्था गर्नुपर्ने उप्रेतीको भनाइ छ । यसका लागि नेपाल रेडक्रस सोसाइटी तथा विकास साझेदार संस्थाहरूले समेत पूर्वतयारी गर्नुपर्ने उनले बताए ।

‘मौसम विज्ञान विभागबाट शीतलहरसम्बन्धी सूचना आएपछि मात्र तयारी थाल्ने होइन, सूचना आउनुअघि नै आवश्यक स्रोतसाधन र जनशक्ति व्यवस्थापन गर्नुपर्छ’, उनले भने ।

प्राधिकरणले मौसम पूर्वानुमान महाशाखा, सुरक्षा निकाय, स्वास्थ्य आपतकालीन सञ्चालन केन्द्र, स्थानीय तह तथा सञ्चारमाध्यमसँग समन्वय गरेर पूर्वतयारी र प्रतिकार्यलाई प्रभावकारी बनाउने जनाएको छ ।

शीतलहर र हिमपातसम्बन्धी सूचना तथा स्वास्थ्य सुरक्षाका सन्देश प्राधिकरण र मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका आधिकारिक सामाजिक सञ्जालबाट नियमित सार्वजनिक गरिने उप्रेतीले बताए । जोखिमका बेला सञ्चारमाध्यमले मौसमको अवस्था, वायु प्रदूषणको स्तर र अपनाउनुपर्ने सावधानीबारे नागरिकलाई समयमै जानकारी गराउनुपर्नेमा पनि उनले जोड दिए ।