कहिले भेटिएलान् भोटेकोशीले बगाएकाहरू ?

काठमाडौँ । त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगन्जको भित्तो भोटेकोशी बाढीपछि बेपत्ता भएका व्यक्तिको फोटोले भरिएको छ । बेपत्ता व्यक्तिका आफन्तले फोटोसँगै विवरण पनि भित्तामा टाँसेका छन् ।
भित्तामा नेपालीको मात्रै होइन, विदेशी नागरिकका पनि फोटो छन् । भोटेकोशी बाढीपछि नेपाली सँगै विभिन्न देशका पर्यटक पनि सम्पर्कविहीन छन् । 

Watch On

भित्तामा बेपत्ता व्यक्तिहरुको तस्वीर छ, भुइँमा उनीहरुका आफन्त छन् । बाढी गएको पाँच दिन बितिसक्दा पनि अझै सयौँ व्यक्तिहरुको न सास भेटएको छ, न लास । अझै पनि आफ्ना प्रियजन जीवितै भेटिने आशा मरेको छैन । त्यसैले त आफन्तले अस्पतालहरु चहारिरहेका छन्, सुरक्षा निकाय धाइरहेका छन्, खोजीका लागि हारगुहार गरिरहेका छन् ।

भोटेकोशी, त्रिशूली र नारायणी नदी किनारमा शवहरु संकलन भइरहेको छ । कुनै शव सग्ला छन्, कुनै अंगभंग भएको अवस्थामा छन् । कतिपय शव त चिन्नै नसकिने अवस्थामा छन् । 

रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, तनहुँ, चितवन, पूर्वी र पश्चिम नवलपरासीसम्मै शव भेटिएको छ । कतिपय शव काठमाडौँ ल्याइएको छ । रसुवादेखि काठमाडौँसम्मका १४ वटा अस्पतालमा घाइते अवस्थामा उद्धार गरिरहेकाहरुको उपचार भइरहेको छ । जहाँ जहाँ शव राखिएको छ, त्यहाँ आफन्त पुगेका छन्, जहाँ जहाँ घाइतेहरुको उपचार भइरहेको छ, त्यहाँ पनि उनीहरु पुगेकै छन् । उनीहरु पुग्न कहीँ बाँकी छैन, हारगुहार गर्न पनि बाँकी छैन । रुँदा रुँदा आँखामा आँशु पनि बाँकी छैन । तर पनि आफन्तले हार मानेका छैनन् । सकेसम्म जीवितै भेट्ने आशा छ । त्यसैले त यत्रतत्र भौँतारिरहेका छन् । 

एकातिर आफन्तको यो कारुणिक अवस्था छ । अर्कोतिर राज्यले बेपत्ताको खोजी र उद्धारका लागि प्रयास गरिरहेको छ । सरकारकै तथ्यांकमा २५ सयभन्दा बढी अझै पनि सम्पर्कविहीन छन् । उनीहरुलाई हरहालतमा फेला पार्ने र उद्धार गर्ने सरकारको प्रयास छ । नदीमा बगेकादेखि भीरमा अड्केकासम्म, जलविद्युत आयोजनाहरुको सुरुङमा फसेकादेखि पहिरोमा पुरिएकाहरुसम्मको खोजी भइरहेको छ । 

भौगोलिक कठिनाइ, उद्धार सामग्री र प्रविधि अनि प्रतिकूल मौसमका कारण बाढीको पाँच दिन बितिसक्दा पनि खोजी र उद्धारमा अपेक्षाकृत सफलता हात पर्न सकेको छैन । 

बाढीग्रस्त क्षेत्रदेखि अस्पतालसम्म आफन्तजनको क्रन्दन चलिरहँदा सरकारलाई भने शव व्यवस्थापनमा समस्या परेको छ । पहिचान भएका शवलाई आफन्तलाई हस्तान्तरण गरिएको छ । आफन्तले लगेर अन्तिम संस्कार गरिरहेका छन् । तर, समस्या यस्तो छ– पहिचान भएका शवको संख्या भन्दा पहिचान नभएका शवको संख्या बढी छ । 

चितवनमा शव सुरक्षित राख्नै ठाउँ अभाव भएपछि देवघाटको जंगलमा खाल्डो खनेर शव व्यवस्थापन गर्न थालिएको छ । निश्चित मापदण्ड अनुसार नै शव व्यवस्थापन गरिएको स्थानीय प्रशासनको दाबी । 
चितवनमा मात्रै होइन, जहाँ जहाँ शव भेटिएको छ र राखिएको छ, ती सबै जिल्लामा अनि अस्पतालमा शव सुरक्षित राख्न ठाउँ अभाव छ ।

काठमाडौँको महाराजगञ्जस्थित त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा अहिले पनि ५१ शव राखिएको छ । यहाँ राखिएका ५१ शवको पहिचान खुलेको छैन । अस्पतालमा लगिएका ५९ शवमध्ये ८ जनाको पहिचान खुलेपछि आफन्तलाई हस्तान्तरण गरियो । तर, बाँकी ५१ शवलाई के गर्ने ? अस्पताललाई चुनौती छ । 

शव अरु पनि आउन सक्छ । थप आए के गर्ने ? कसरी राख्ने ? समस्या सुरु भइसकेको अस्पतालले जनाएको छ । अस्पतालले भनेको छ– अब यो भन्दा बढी शवलाई सुरक्षित राख्न सकिँदैन । घाइतेको उपचारका लागि व्यवस्था गर्न सकिने भए पनि शव राख्न नसकिने भन्दै अस्पतालले आवश्यक व्यवस्थापनका लागि जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौँलाई भनिसकेको छ । चितवनमा जस्तैगरी भए शव व्यवस्थापन गरिनुपर्ने सुझाव अस्पतालले दिएको छ । 

बेपत्ता खोज्दै आफन्तहरु भौतारिरहेका छन् । यता उता दौडिरहेका छन् । हरेक दिन मृतकको संख्या बढिरहेको छ । शव भेटिने क्रम पनि बढिरहेको छ । शव थपिइरहँदा सुरक्षित राख्न राज्यलाई नै समस्या भइरहेको छ । तर, एक हप्ता पनि शव सुरक्षित राख्न नसकेको भन्दै सरकारको आलोचना भइरहेको छ । 

विपदमा परेका नागरिकलाई सकेसम्म जीवितै उद्धार गर्नु राज्यको दायित्व हो । जीवितै उद्धार गर्न नसकिए शव भए पनि खोज्नु पनि राज्यकै कर्तव्य हो । भेटिएसम्म आफन्तलाई हस्तान्तरण गर्नु र परम्पराअनुसार अन्त्येष्टि गरिनुपर्छ । आफन्त नभेटिएमा मात्रै राज्यले शव व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । तर, कहिलेसम्म यी शव राख्ने ? राज्यलाई समस्या भएपछि व्यवस्थापन थालिएको हो । शव व्यवस्थापन गर्दा भेटिएको शवको तस्बिर र डीएनए परीक्षणका लागि नमुना सुरक्षित राखिएको सरकारले बताएको छ । 

यो त भेटिएका शवको व्यवस्थापन र बेपत्ताका परिवारको कुरा भयो । राज्यसँग अर्को चुनौती पनि छ र त्यो हो– सकुशल उद्धार गरिएका नागरिकहरुको पुनस्र्थापना । भोटेकोशीको बाढीबाट ५ जिल्लाका हजारौँ मानिस विस्थापित भएका छन् । बाढीले सबै सम्पत्ति बगाएको छ । आधा दर्जनभन्दा बढी बजार त खण्डहर नै बनेका छन् । अब ती ठाउँमा फेरि बस्ती बसाउने सम्भावना छैन । कसैको त वैकल्पिक ठाउँ होला, तर, कतै आड लगाउने ठाउँ नभएकालाई सरकारले नै पुनस्थापना गर्नुपर्छ । बेपत्ताको खोजी र शव व्यवस्थापनमै समस्या देखियो, अब जीवितै उद्धार गरिएकाहरुको पुनस्थापनामा समस्या नहोस्, सरकारले कमजोरी नगरोस् ।